Değerli dostlar! Bu yazımızda Bediüzzaman Said Nursi’nin ifadesiyle “öz kardeşi ve en birinci ve en yüksek ve fedakâr bir talebesi olan Abdülmecid Nursi’nin¹ Türkçe’den Arapçaya tercüme ettiği eserleri anlatmaya çalışacağız inşaallah.

1. Asayı Musa Arapça Tercümesi

Asayı Musa eserinin Türkçe’den Arapça’ya çevrilmesi Mufassal Tarihçe-i Hayat kitabında şöyle anlatılmaktadır: Asayı Musa'nın Arapçaya tercüme edilmesini isteyen ve söyleyen ilk insan Salih Özcan'dır ki; Arabistan seyahatinden dönüşünde bu işin ehemmiyetini Üstad Hazretlerine arz etmiştir. Molla Abdülmecid tarafından ilk tercüme edilen Nur Risalesinden de bu kitaptır. Salih Özcan Arabistan'daki seyahati sırasında Asayı Musa'ya çok ihtiyaç olduğunu ilk önce Üstad'a mektupla bildirmiş, bilahare de şifahen gitmiş anlatmıştır. Bunun üzerine Hazret-i Üstad da harekete geçmiş ve bu hususta gelecek mektubu yazmış, talebelerine göndermiştir. Bu mektup 9.11.950 tarihinde neşredilmiştir:²

“Aziz, sıddık kardeşlerim!

Medreset-üz Zehra erkânlarına ehemmiyetli bir mes'eleyi havale ediyorum. Seyyid Sâlih "Arabistan'da Asâyı Musa'nın çok lüzumu ve çok faidesi olduğunu, oralarda seyahatimde anladım. Herhalde Arabça'ya tercümesi lâzım geliyor" dedi. Benim halîm ve hastalığım müsaade etmediği için benim bedelime Medreset-üz Zehra erkânı, dört yere, güzelce Arabça'ya tercümesi için muhabere etsinler. Bir mektubu Câmiül Ezher'e, Emirdağlı Kılınç Ali vasıtasıyla orada birkaç edib zâtlar tercüme etsinler. Bir mektub da, Ankara Diyanet Dairesi'nde Risale-i Nur'u ciddî takdir eden ve alâkadar olan bir-iki âlim Arabça'ya tercüme etsinler. Biri de; Kayseri kazalarından Ürgüp Müftüsü kardeşim Abdülmecid'e yazsınlar ki, yirmi sene bütün kuvvetiyle Nur'a hizmet etmek ona lâzım iken etmediği için, onun bedeline bütün kuvvetiyle Arabça'ya tercüme etsin. Biri de, Isparta havalisinde Nur dairesindeki âlimler dahi Asâyı Musa'yı taksim suretinde her biri bir kısmını tercüme etsinler.”³

Abdülkadir Badıllı, tercümenin 1950 senesinde yapıldığını yazmaktadır.⁴

Abdülmecid Nursi bu eseri yazıp kitaplaştırmıştır. Ama tercüme ve kitaplaştırma safhası hakkında bir bilgiye ulaşamadık. Bu eser hakkında Risale Haber yazarlarından Abdulkadir Çelebioğlu’nun bize ulaştırdığı bir kapak fotoğrafı ve iç sayfada Abdülmecid Nursi’nin adı yazılı bir sayfa fotoğrafı vardır.

Eserin mütercimi olarak Arapça “Risale-i Nur talebelerinden kardeşi Abdülmecid” diye yazmaktadır. Maalesef bu tercümeye dair bu mektup ve fotoğraflardan başka bilgimiz yoktur.

2. 29. Lem’a Tefsir ve Tercümesi

Araştırmacı Yazar Abdulkadir Çelebioğlu’nun verdiği bilgiye göre bu eser Üstad’ın vefatından sonra Abdülmecid Nursi tarafından tercüme edilmiştir. Eser Risale-i Nur Araştırma Merkezi tarafından yeniden yayınlanacaktır.

29’ncu Arabî Lem’anın Elhamdulillâh babının Abdülmecid Efendi tarafından yapılan tercümesi de, Şuâların en nihayetine yine Hz. Üstadımızın emir ve iradesiyle konulmuştur.⁵

3. Hutbe-i Şamiye Arapça Tercümesi

Abdülkadir Badıllı Ağabey bu eser ile ilgili şu bilgileri vermektedir: “1951'de onun müellifi tarafından Arapça Hutbe-i Şamiye, Türkçeye tercüme edilerek genişletildi. Ve Osmanlıca olarak teksir makinasiyle, müellifin bir kısım eski makale ve nutukları da eklenerek bir kaç defa çoğaItıldı. 1952'de müellifin kardeşi Molla Abdülmecid tarafından bu geniş şekliyle olan Hutbe-i Şamiye Türkçeden Arapçaya tercüme edilerek Türkiye'de, Suriye'de ve Mısır'da bir kaç defa basıldı. 1973 senesinde de Asım Hüseynî tarafından Türkçesinden yeniden Arapçaya güzel bir üslûb ile tercüme edildi. Ve birkaç kez basıldı. İşte Hutbe-i Şamiye’nin tarihçesi.”⁶

Eser Araştırmacı-Yazar Müfid Yüksel’de mevcuttur.

4. Gençlik Rehberi Arapça Tercümesi

Abdülmecid Nursi’nin Risale-i Nur Külliyatından Türkçe’den Arapça’ya çevirdiği eserlerden biride Gençlik Rehberi’dir. Bu eserin Abdulkadir Çelebioğlu tarafından bize ulaştırılmış bir kapak fotoğrafı mevcuttur.

النورية الرسالة من الثلاثين والنطق الشباب رهبر

Eserin kapağında yukarı satırdaki Arapça ibare yazılıdır. Risale-i Nur'dan Gençlik Rehberi ve Otuzuncu Söz — Müellifi Bediüzzaman Said Nursi, şeklinde tercümesi yapılabilir.

5. Konferans Arapça Tercümesi

Vanlı Kamil Acar ağabeye Üstad bir görüşmesinde şöyle demiştir. “Bir de üniversite talebelerinin Konferans kitabını da (o zaman daktilo ile yazılmıştı) Kâmil'e verelim. Götürsün, kardeşim Abdülmecid'e versin. Acele Arapçaya tercüme etsin, bize göndersin. Arabistan'a göndereceğim' dedi.”⁷

Abdülmecid Nursi’nin Konferans’ı Arapça’ya tercüme edip etmediğine dair bilgiye ulaşamadık. Ancak Gençlik Rehberi’ni tercüme ettiğinde Konferans’ı da bunun içinde tercüme etmiş olabilir.

Bediüzzaman Said Nursi’nin tercüme eserlerini bitirirken Abdülkadir Badıllı ağabeyin eserlerin serencamı konusunda yazdığı şu değerlendirmeyi de aktaralım.

“Üstad Hazretleri 1949'dan sonra, Risale makamındaki Nurun te'lifinden fariğ olunca; 1950 başlarından itibaren te'lifat yerine, eski Said tabir ettiği zamanlarında te'lif etmiş olduğu eski eserlerine dikkatle eğilmiş, tedkik etmiştir. İlk önce meşhur "Lemaat" eserine, sonra da, İşarat-ül İ'caz tefsirine ve daha sonra da "Mesnev-i Arabi" adını verdiği eski Arab eserlerine dikkatle müteveccih olmuş, okumuştur. İlk başta Lemaat eserini, sonra Arabî İşarat-ül İ'caz tefsirini ve daha sonra da arabî Hutbe-i Şamiye'yi ve Mesnev-i Arabî mecmuasını yanındaki talebelerine ders vermeye başlamış, geniş izahlarda bulunmuştur. Aynı tarihlerde Asayı Musa kitabıyla, yine kendisi tarafından Türkçe'ye tercüme edilmiş olan Hutbe-i Şamiyeyi, kardeşi Abdülmecid'e Türkçe'den Arapça'ya tercüme ettirmiş, daha sonra da, Arabî İşarat-ül İ'cazla Arabî Mesneviyi Arapça'dan Türkçe'ye, yine Abdülmecid Efendiye tercüme ettirmiştir. Bunların arkasından da Gençlik Rehberi'ni Türkçeden Arapça'ya tercüme ettirdi.”⁸

Tercüme eserler konusunu Hulusi Yahyagil Ağabeyden aktarılan bir hatıra ile bitirmek istiyoruz. Halil Uslu yazıyor:

“1940’larda Ürgüp’te Hz. Bediüzzaman’ın ikaz ve himmetleriyle tercümesine başlattığı iki muhteşem eseri olan İşaratü’l-İ’caz ve Mesnevî-i Nuriye için Nur’un ilk ve büyük talebelerinden emekli Albay Hulusi Yahyagil’e Elazığ’daki evinde sordum: “Acaba Abdülmecid Efendi bu tercümeler karşısında bir maddi talebi olmuş mudur?” Cevaben: “Asla olmamıştır. Kaldı ki kimden isteyecek? Hz. Üstad hem hocası ve hem abisi. O eserlerin tercümesi her iki muhterem üstadın tercümeleridir. Manevî füyuzatı ayrıdır vs.”⁹

Son olarak Zübeyir Gündüzalp ağabeyden bir hatıra ile Abdülmecid Nursi ile ilgili yazılarımıza şimdilik son vermiş olalım.

“Hz. Bedüzzaman’ın meslek ve meşrebini tavizsiz bir ahenk içinde deruhte eden merhum Zübeyir Gündüzalp, mükerrer defalar bana dedi ki, “Kardaşım! Sıhhatim ve şartlarım müsait değil. Eğer Konya’da olsam Abdülmecid Efendi’ye hizmet eder, bütün Külliyatı Türkçe’den Arapça’ya, Arapça’dan Türkçe’ye tercüme ettirirdim. Çünkü Hz. Üstad’ın tarzına, üslûbuna en yakın o, elinde yetişmişti.” İlk ağızdan bu yıl bu kadar. 83 yaşında Konya’da Hakk’ın rahmetine kavuşan Ağabey ve Hocamıza binler Fatihalar.”¹⁰

Değerli dostlar! Abdülmecid Nursi konusunda Nur Talebesi akademisyenlere bir çağrıda bulunarak bu yazıyı bitirmek istiyorum. Abdülmecid Nursi ağabeyin, hayatı, eserleri, konusunda bugüne kadar bildiğim kadarıyla bir yüksek lisans veya doktora tezi yapılmamıştır. Nur Talebesi hocalarımızın bu konuyu öğrencilerine tez olarak vermeleri gerektiğini ifade etmek istiyorum. Bir sonraki yazıda buluşmak dileğiyle Allah’a emanet olunuz. Selam ve dua ile.

Dipnotlar:
1. Bediüzzaman Said Nursi, Lemalar, Envar Neşriyat, sh. 41-42
2. Abdülkadir Badıllı, Mufassal Tarihçei Hayat c. 3, sh. 1653-1654
3. Bediüzzaman Said Nursi, Emirdağ Lahikası 2, Envar Neşriyat, sh. 37
4. Abdülkadir Badıllı, Mufassal Tarihçe-i Hayat c. 3, sh. 1413
5. Abdülkadir Badıllı, Risale-i Nur’un Neşir Tarihçesi, sh. 56 (pdf)
6. Abdülkadir Badıllı, Mufassal Tarihçe-i Hayat c. 1, sh. 276-277
7. Necmeddin Şahiner, Son Şahitler 3, Yeni Asya Yayınları, İstanbul 1993, sh. 250-251
8. A. g. e, c. 3, sh. 1649
9. Halil Uslu, Vefat yıldönümünde Abdülmecid Nursî'yi rahmet ve dualarla yad ediyoruz., Yeni Asya, 11 Haziran 2017; https://www.yeniasya.com.tr/gundem/vefat-yildonumunde-abdulmecid-nursi-yi-rahmet-ve-dualarla-yad-ediyoruz_435007
10. A. y