Karadeniz Teknik Üniversitesi'nin ev sahipliğinde 1–2 Ekim.2026 tarihlerinde Trabzon'da yapılan 10. Uluslararası Bilimler Işığında Yaratılış Kongresi'nde, yazarımız Ayhan Küflüoğlu da bir bildiri sundu. Hakem değerlendirmesinden geçerek kabul edilen bildirinin başlığı şöyle: “Modern – Seküler – Lâik Bilim/sellik Epistemolojisinin Eksik – Yanlış ve Sınırları ve buna alternatif; Tevhid Esaslı, İslâmî bir Bilim Epistemolojisinin İhya ve İnşa Önerisi (İslâmî Bilim'e Giriş – 1).” Bildirinin tam metni, kongrenin elektronik bildiri kitabında yayımlanacak.

Bildiri; Rönesans – Reform – Aydınlanma üçgeninde, Avrupa’da doğan ve ülke – kültür ayırtetmeksizin, “Bilimsellik Kriterleri” adı altında tüm dünyaya hâkim olan Seküler Bilimin eleştirisiyle yetinmemesi ve buna alternatif önermesiyle dikkat çekiyor. Küflüoğlu, “İslâmî Bilim'e Giriş” başlıklı bir serinin ilki olarak tasarladığı ve Makale çalışması olarak da hazırlanan bildirisinde; Seküler Bilimin, “ateist ve materyalist, natüralist ve determinist” örtük aksiyom ve önkabüllerini ortaya koyuyor, ardından üç olumlu tez ileri sürüyor.

Kim’i sormazsan, kâinatı kimsesiz(miş) gibi anlatmak zorunda kalırsın!

Küflüoğlu'na göre modern bilim, “Bunu kim yaptı?” ve “Ne amaçla?” sorularını felsefeye ve ilâhiyata havale edip yalnızca “ne” ve “nasıl” ile ilgilendiğini söyler. Fakat bir failin varlığı konusunda “var” ile “yok” dışında üçüncü bir şık yoktur. Faili hiç anmadan kendini eksiksiz bir açıklama olarak sunan bir anlatı, ister istemez failsiz bir dünyanın anlatısına dönüşür. Küflüoğlu bunu şöyle formüle ediyor: “Kim'i sormazsan, kimsesiz(miş) gibi anlatmak zorunda kalırsın evreni.”

Seküler Bilimin: “Tanrı varmış–yokmuş gibi konulara dokunmadan, evreni ve içindekileri yaratan ve yöneten birisi varmış–yokmuşa girmeden, sadece madde ve evreni araştırıp gözleyeceğim; mânâ ve metafiziğe, inanç ve felsefeye uğramadan sadece maddesel olayları inceleyeceğim. Böylece evrendeki olaylara inanç ve inançsızlık dışından, yani bu iki şıkka eşit uzaklıkta ve bunlardan bağımsız olarak bakacak, öyle de ifade edeceğim; gözlem verilerini ve bilgilerini ifade ederken inanıp inanmamaktan bağımsız, nesnel ve olgusal kavram ve cümleler kullanacağım. Böylece nötr, seküler ve lâik olacağım.” Fakat bu taahhüt ne dil ve mantık bakımından ne de epistemik ve ontik bakımdan yerine getirilebilir. Kulağa makûl gelse de bu, içi boş bir iddiadır. Çünkü: “Tanrı vardır” ile “Tanrı yoktur” çelişik önermelerdir ve üçüncü hâlin imkânsızlığı ilkesi gereği, bu ikisinin dışında, ortasında ya da ötesinde üçüncü bir ihtimâl yoktur. Bu sebepten; iki şıkkın “ortasına” ya da onlara “eşit uzaklıktaki bir dış noktaya” çıkıp oradan tarafsız ve objektif olarak bakmak da mümkün değil, bunu dilde ifade etmek de mümkün değil. Hüküm vermekten kaçınmak (agnostisizm) bir zihin tavrı olarak mümkündür. Agnostik kişinin zihninde soru askıda kalabilir, ama kâinatı, dilde anlatan bir metin, her cümlesinde ya bir faile atıf yapar ya da yapmaz. Böyle bir metin olayların eksiksiz açıklaması olarak sunulduğu anda iki şıktan birini fiilen seçmiş olur. Seçimin en açık görüldüğü yer, ölçülen olayların kime ve neye bağlanacağına karar verilen tasvir ve açıklama düzeyidir. Agnostik bir anlatı dili de kurulamaz. “Bilmiyorum” diyen araştırmacı bile incelemesini “fail varsa şu, yoksa şu beklenir” şeklinde şartlı yürütür ve iki şıktan birini en azından çalışma varsayımı olarak benimser... Mantığın dili ve Dilim natığı icabı tarafsız ve objektif olunamadığına göre, araştırma ve gözlemlerinde “Allah var(mış)” şıkkını kabul etmeyen bir bilimsellik epistemolojisinin önünde tek bir mecburî istikamet kalır, o da “Allah yok(muş)” şıkkıdır. Seküler Bilimi şekillendiren Bilimsellik Epistemolojisi, bunu açıkça iddia etmeden; kuruluş ve gelişme aşamasında, ana akım ve yönelim olarak bu "ateist şık"kı bir esas ve aksiyom olarak, doğru kabul etmiştir.

“Tarafsızlık yalnızca ‘kaç?’ ve ‘ne?’ sorularında mümkün”

Bildiriye göre bilim, yalnızca “kaç?” ve “ne?” sorularının cevaplarının araştırılmasında ve ifadesinde nesnel ve nötr, yalın ve yüksüz, tarafsız ve objektif olunabileceği bir alandır. “Yağmuru şu süreçler yağdırdı” gibi cümleler, tasvir ve betimleme olarak doğrudur ama bunun eksik bir tasvir olarak belirtilmesi şartıyla. Bu ifade, eksiksiz bir açıklama diye sunulduklarında “Allah yağdırmadı” demenin, asimetrik ve örtük bir ifadesi hâline gelir; bu da zihinlerde, ateist ve materyalist bir telkin ve endoktrinasyon işlevi görür; yani yapılan zihnî yönlendirme ve manipülasyon olur! Ve olan da budur; çünkü bilim ve ders kitaplarında bu ifadeyi okuyan kişiler, bu ifadenin eksik bir ifade olduğunu bilemez, dahası bu ifade “Tarafsız ve objektif Bilimsel Bilgi” ambalaj ve etiketiyle sunulduğu için, “İnanıp – İnanmamaktan bağımsız Nesnel ve Nötr bilgi” sanılır. Sonuç: Cansız ve taklit olan bir resme bakarken bile akla gelen “ressam ve usta” refleksif çağrışımı; kâinattaki hakiki eserlere bakarken; “Kâinat – Allah” ekseninde bozulur ve silinir!

Bildiri; aynı kalıbın gündelik dil ve edebiyatta da kullanıldığını hatırlatıyor: “Güneş, hayatın kaynağıdır… Bitkiler, fotosentezle besin elde eder… Arılar, bal yapar…” gibi ifadeler de aynı şeyi söyler. Ama bunları söyleyen ve dinleyenler, bunun mecaz bir ifade olduğunu bilirler. Ama aynı mecaz, Bilim ve Ders kitaplarında da kullanıldığı zaman; bu, mecaz ve benzetme sanatı olmaktan çıkar. Üstelik bu mesaj, açık bir iddia olarak ortaya konmadığı için tartışılmaz, ama tekrar edildikçe zihne yerleşir. Küflüoğlu'na göre örtük biçimde iletilen bir mesaj, açıkça söylenen ve tartışılabilen bir iddiadan daha etkilidir. Durumu şöyle özetliyor: “En büyük yalan; gerçeği, olanı eksik anlatmaktır.”

Kâinat, tercüme edilmeyi bekleyen Kitap

Bildiride tezler, gerekçe türleri belirtilmiş metaaksiyomlar olarak sunulur. Bütün metaaksiyomların dayandığı temel kabul, Allah’ın (C.C.) ilâhlıkta olduğu gibi, eser ve fiillerinde de ortağı olmadığını özetleyen Tevhid’dir. Makale, her tezin hangi tür gerekçeye (mantıksal, metafizik ya da ampirik) dayandığını ve neyi iddia edemeyeceğini baştan sona açıkça belirtir. Ampirik olarak sınanamamanın bir zayıflık sayılmayacağını da gösterir, çünkü ampirik bilimin kendisi, deney ve gözleme ihtiyaç duymayan ve en kesin bilgi türleri olan mantık ve matematiğe dayanır. Kâinat araştırma – incelemelerinde; Mantık ve Matematik’in yetmediği yerlerde zaten; Bilim’in, deney – gözlem – ölçüme başvurduğu belirtilir. Başlıca itirazlara da cevap verir. Makalenin vardığı iki sonuçtan ilki, Tevhid esaslı İslâmî bir Bilim epistemolojisinin akılcı bir incelemeye ve doğrulama – yanlışlamaya açılabileceğidir…

Bildirinin ilk tezi, Bedi’üzzaman Said Nursî'nin (R.Â.) “mânâ-yı ismî” ile “mânâ-yı harfî” ayrımına dayanıyor. Kur'ân-ı Kerim “de!” (kûl) emriyle bildirilmiş ve sayfalara yazılmıştır. Kâinat Kitabı ise “ol!” (kün) emriyle var edilir ve uzay ve zaman sayfalarına dört boyutlu harflerle (en – boy – yükseklik + zaman) yazılır. Bilim bu kitabın sentaks ve gramer ve imlâsını; yani kanun ve düzenlilik ve nedenselliklerini, büyük bir hassasiyetle ölçüp, keşfeder. Fakat konu; bu harf ve kelimelerin neye işaret ettiğini, neyin işareti olduğunu veya neyin temsil ve sembol / misâli olduğunu bulmaya gelince; Bilimsel Yöntemin eksik – yanlış ve sınırlılıkları içerisinde, bu mümkün değildir. Yani: Seküler Bilim, Kâinat Kitabını çok iyi seslendirip, telâffuz edebilir ama tercüme ve anlamını bilebilecek Rosetta Taşından mahrumdur. Bildiride bu tespit kısa bir formülle ifade ediliyor: “Sentaks, semantiği zorunlu kılmaktadır. Kâinatta, belli bir gramer ve kurallarla yazılmışsa; bu yazının bir tercüme ve anlamı da olmak zorunda. ”

Küflüoğlu, harita ile arazi arasındaki ilişkiyi de örnek veriyor. Harita, gösterdiği coğrafyaya neredeyse hiç benzemez. Haritanın ne olduğunu bilmeyen biri çizgilerin nasıl çizildiğini anlatabilir, ama neyi temsil ettiklerini anlayamaz. Onun için haritanın bir “açıklaması” vardır, ama bir “anlamı” yoktur. Küflüoğlu'na göre kâinatın anlamsız olduğu iddiası da ispat edilmiş değildir, çünkü “anlamı görmemek, anlamın yokluğunu ispat etmez.”

Bildirideki en çarpıcı örneklerden biri, Mona Lisa. Tuvalin, boyanın ve fırça darbelerinin en ince tasviri bile, ressamdan söz etmeyen bir anlatıyı eksik bırakır. Ressam tablonun içinde bir parça olarak bulunmaz, ama tablonun her noktası onu gösterir. Yani: Ressam; resmin hem her yerine ve hem de hiçbir yerindedir. Cansız bir taklit için bile böyle bir faile başvurmak gerekiyorsa, canlı ve hakiki asıllar için bu evleviyetle zorunludur. Küflüoğlu'na göre cansız tuğlaların kendiliğinden Selimiye Camii'ni yaptığına inanmayan insan, cansız atomların canlı insanı yaptığına inanabilmektedir.

Bildiriye göre kâinattaki bilgi katmanı da ilâhî sıfatların tecellisidir: Kudret “kuvvet ve enerji”, irade “fizik ve tabiat kanunları”, ilim ise DNA'da, tohumda ve yumurtada olduğu gibi “program ve kod” olarak görünür. “Sebep” denilen madde, kuvvet ve enerji ise kendi başına üretmez, Allah'ın kudret elinde kullandığı vesile ve araçlardır.

Her ân yeniden yazılan bir Kâinat

Bildirinin ikinci tezi kelâmdaki “tecdîd-i emsâl” anlayışını “şimdiki ân”dan yola çıkan bir argümanla savunuyor. Fizikî varlık yalnızca şimdiki ândadır ve ânın içinde bir şeyin kalabileceği bir süre yoktur. Öyleyse varlık her ân yeniden yaratılmaktadır Küflüoğlu bunu bir ekran örneğiyle somutlaştırıyor: Ekranda görülen akıcı hareket, gerçekte ayrı karelerin ve piksellerin ardarda yanıp sönmesinden oluşur. Ekranda; bir top ötekine çarpıp onu itiyor gibi görünür, ama iki top da her karede yeniden çizilir ve arada aktarılan bir güç yoktur. İslâm tefekkürü, bu yazılıp silinme levhasına “levh-i mahv-isbât” der. Küflüoğlu, “ân”ın fizikle ölçülen bir birim değil, geometrideki “nokta” veya Quantum’daki “Planck Sabiti” gibi akılla tanımlanan bir kavram olduğunu da vurguluyor.

Duyuların gördüğü Değişen Gerçek ve Aklın gördüğü Sabit Hakikât

Bildiri, duyulara görünen “gerçek” ile akla görünen “hakikât” arasında da bir ayrım yapıyor. Havaya kaldırılmış bir parmak göze Güneş'ten büyük görünür, ama akıl bunun tersini bilir. Bebek gördüğüne inanır. İnsan ise büyüdükçe görüş alanından çıkan şeylerin var olmaya devam ettiğini ve duyuların, gerçeğin eksik bir görünüş / görüntüsünü verdiğini bilir ve görünüş ile gerçekte olan arasındaki farkı kavrar. Küflüoğlu'na göre “Görmediğime nasıl inanayım?” sorusunun ardındaki asıl problem, görülene olduğu gibi inanmaktır. Yani soru, yanlış bir sorudur. Çünkü: Zaten asıl problem zaten gördüğümüze inanmamızdır; yani gördüğümüzün, gerçeğin tamamı zannetmemizdir.

Bilimin kendi Temsil / Misâlleri

Üçüncü tez analojiyle ilgili. Küflüoğlu'na göre insan ilk bilgilerini doğrudan görerek, yani algı ve tecrübeyle edinir. Bunun dışındaki bilgilerin büyük kısmı ise bilinenlere yaptığı kıyas ve benzetmelerle yoluyla gelir. Bilim de görünmeyene, görünenden kurduğu modellerle ulaşır. Atom önce “üzümlü kek”, sonra “küçük bir güneş sistemi” olarak tasavvur edildi. Kur'ân-ı Kerim’in temsil / misâl / işaret yöntemi de aynı yolla işler. Zaten "âyet" kelimesinin en birinci anlamı da; "alâmet, delil, işaret" demektir. Meselâ: Dünyadaki ateş tecrübesi olmasaydı, Cehennem de tasavvur edilemezdi; bu açıdan Kâinat Kitabında 4 boyutlu yazılmış “ateş” kelimesinin, temsil ve işaret ettiği anlamlardan birisi de budur... Küflüoğlu, Nursî'nin temsilin bir dürbün gibi uzak hakikâtleri yakın gösterdiğini, bir merdiven gibi yüksek hakikâtlere ulaştırdığını söyleyen tespitini de hatırlatıyor... Bildiride geçen bir cümle bu düşünceyi özetliyor: “Gösterenin zaten görülmemesi gerekir ki göstermek istediği şeyi gösterebilsin ve gösterdiği şeye perde ve engel olmasın. Meselâ göz kendisini gösterse, başka şeyi göstermeye perde olur.”

Makale çalışmasında yeni deliller

Küflüoğlu bildiriyi, uluslararası hakemli bir dergi için genişletilmiş bir makaleye dönüştürüyor. Makale, aynı merkezî tezi farklı açılardan işleyen yedi makalelik bir serinin merkezinde duruyor. Küflüoğlu makalede “Tanrı metafizik bir konudur; bilimin inançla işi yoktur” itirazına bilimin kendi kavramlarından cevap veriyor. Bilimin “kuvvet” dediği şey hiçbir zaman doğrudan görülmemiştir; yalnızca madde üzerindeki etkilerinden bilinir. Genel görelilik teorisinde kütleçekimi klasik anlamda bir kuvvet bile sayılmaz. “Merkezkaç kuvveti” ise fizikte “sanal” bir kuvvet olarak adlandırılır. Büyük Patlama da tekrarlanamayan bir geçmişe aittir ve kozmik mikrodalga arka plan ışıması gibi bugünkü izlerden çıkarılır. Küflüoğlu'na göre bilim bu izlerden geçmişe hüküm çıkarmayı meşru sayıyorsa, eserden müessire giden çıkarımı da bilim dışı ilân edemez. Üstelik Fail'e işaret eden eserler sayıca ve çeşitçe çok daha fazla ve “şimdi – buradadır.” Makaledeki bir cümle bunu şöyle ifade ediyor: “Kuvvet çeker ya da iter, Güneş ısı ve ışık verir, su ıslatır, ama bu sebeplerin hiçbiri bir çiçek yapamaz. Çünkü: Kâinattaki denge ve ölçü ve organize sistem ve sanatlar, bu kuvvet e sebep ve yapıtaşlarına indirgenemez ve nedensellenemez; yani rasyonel açıklama buradan çıkmaz.”

Makalede bütün tezlerin dayandığı temel kabul olarak Tevhid ayrıca bir metaaksiyom şeklinde yazıldı. Küflüoğlu bunu insanın en basit fiilinde bile gösteriyor. İnsan yürümeyi ister, ama yürümenin gerçekleşmesi için gereken, atom ve hücre ve doku ve sistemlerde olan milyonlarca biyokimyevîelektriksel işlem onun bilgisi ve şuuru dışında gerçekleşir. Kâinattaki en büyük sebep olan insan için, üstelik kendi vücudunun işleyişinde bile durum böyleyse; şuursuz madde ve kuvvetler hiçbir olayın müsebbibi sayılamaz.

Aksi hâlde; “Tanrı’nın olmadığı; varsa ve olsa bile, varlık ve işleyişe karışmadığı”; yani atom, madde, kuvvetlerle, herşeyin “kendi kendine ve tabiâtı icabı, tabiâtından, tabiî” olduğu Seküler – Lâik bir evren anlatısı; “kendi kendine havalanan testerelerle kendi kendine kesilen ağaçlar, kendi kendine havalanan vidalarla kendi kendine yapılan masa – sandalyeler…” gibi sihirli ve masalsı bir evren anlatısına dönüşecektir…

Küflüoğlu'nun vardığı sonuç şu: Tevhid esaslı İslâmî bir Bilim Epistemolojisi, akılcı incelemeye açık terimlerle ifade edilebilir ve bir araştırma programı olarak literatüre alınabilir. Bunun alternatifi ise tarafsızlık değil, aynı kitabın daha eksik bir okumasıdır.

Bildiri’nin Ana Epistemolojik Tezi: Kâinat Kitabının şifresini çözmek ve tercümesini yapmak, temsil ve işaret ettiği anlamı keşfetmek için yöntem olarak analojik düşüncenin ve semiyotiğin imkânlarından da faydalanılmalı. Zaten genelde düşünce faâliyetinde, özelde Bilim’de; gözlemlenmeyene dair bilgi, büyük ölçüde gözlemlenenden yapılan analojik eşlemelerle ilerler. Mevcut bilimsel teori ve modellerin, kozmolojiler dâhil, zaten temsilî ve analojik bir düşüncenin ürünüdür; yani birer temsil ve misâl, metafor ve alegorinin bir sonucudur. Bu açıdan; Kur’ân-ı Kerim’in “temsil / sembol / misâl” ve “kıssa” yönteminin, merkezî bir epistemik rolü vardır. Zaten "âyet" kelimesinin en birinci anlamı da; "alâmet, delil, işaret" demektir. Analojinin güvenilirliği iki taraf arasındaki ortak yapının derinliğine bağlı olduğundan, zayıf bir benzetme düzeyi ile tümdengelim kadar kesin bir çıkarım düzeyi arasında değişebilir. Bu yöntemle, Galileo’nun tabiat kitabının matematik diliyle yazıldığı imgesi genişletilerek, kâinatın matematik gibi bir anlam dilinin de keşfedilebileceği öngörülür.