İmam Gazali’nin otobiyografik bir eseri vardır. El Münkizu mine’d Dalal adıyla maruftur. Delaletten kurtarıcı veya kurtaran anlamına gelmektedir. Hidayet rehberi bir kitap olduğu ifade edilmektedir. Bir anlamda İmam Gazali Kur’an-ı Kerim hakkında da rehber kitabın ötesinde bir imam olduğunu ifade etmektedir. Hazreti Muhammed (asm) hayatta iken imamet dairesinde o bulunuyordu. Vefatından sonra yadigar olarak Kur’an kalmıştır. Kur’an imamu’l mübin yani apaçık bir imam kitaptır. Nitekim "Biz, her şeyi apaçık bir kitapta (İmam-ı Mübîn’de) sayıp dökmüşüzdür" denilmektedir. Yere uzanan Allah’ın ipi olan Kur’an’a sığınanlar mahrum olmazlar. İnsanları karanlıktan aydınlığa çıkartır. Peygamberler asaleten, veliler ve alimler ise vekaleten hidayet rehberidirler. Bir anlamda küfür basamaklarından ve derekelerinden insanları kurtarırlar. Bu anlamda ‘muhallis’ ve münkiz olarak da anılabilirler.

Şimdi Iraklı akademisyenlerden Beşşar Avad, Mehdi meselesine karşı çıkıyor. Gerekçesi de şu: Bize bu kavram Hıristiyanlık ya da Yahudilikten geçmiştir. Kurtarıcı sıfatı onlardan geçme veya alınmadır. Ben dini metinlerde Mehdi’nin kurtarıcı sıfatıyla anıldığını pek görmedim. Daha ziyade pozitivizm döneminde revaç bulmuştur. Halaskaran-ı zabitan gibi. Kurtarıcılık çok yönlü bir vasıftır. Hazreti Musa'da olduğu gibi kavmini Firavun zulmünden halas etmesi ve Vaat Edilmiş Topraklara getirmesidir. Bu hem manevi hem de maddi bir kurtuluştur. Bununla birlikte halaskarlık veya kurtarıcılık günümüzün moda deyimleri arasındadır. Eski metinlerde kurtarıcılık dolaylı ifadelerle yer almıştır.

Beşşar Avad ret ve inkar gerekçelerinden biri olarak da Mehdi’ye mübalağalı roller atfedilmesini gösterir. Mesela zulüm ile dolan dünyada adalet dağıtması bu kabildendir. Küresel bir rolü olmasını benimseyememektedir. Onun nezdinde kabul edilemez hususlar arasındadır. Halbuki Mehdi tarih boyunca gelmiş geçmiş bir kaç cihangir zevattan birisidir. Büyük İskender, Zülkarneyn, Hazreti Süleyman ve Mehdi harikulade tarihi şahsiyetler arasında gösterilir. Beşşar Avad’a göre Mehdi düşüncesi mani-i terakkidir. Müslüman ulusların geri kalmasına neden olmuştur. Ona göre kadercilik gibi bir şeydir. Ümmeti tarih boyunca hülyalar ve beklentiler içine sokmuş ve bekleme odasına almıştır.

Bu Mehdi'nin değil bekleyenlerin sorunu olmasın? Mesela Osman Turan’ın ifadesiyle Batılılar Eflatun’u yanlış anladıklarından dolayı bin yıl hareketsiz kalmışlar ve yerlerinde saymışlardır. Bu durumda Batı’yı geri bırakan Eflatun’dur denebilir mi? Eskiler bunu iyi izah eden ifadeler kullanmışlardır: Mesela: Kem min kavlin sahihin/ afetuhu el fehmu’s sakim. Nice doğru söz vardır ki afeti yanlış anlaşılmaktır. İnsanları atalete düşüren Mehdi telakkisi veya mefhumu olmasaydı yerinde başka bir mefhum veya telakki yükselirdi. Şarkta kendisini Mehdi sanan hasta tiplere mukabil Fransa'da Napolyon olmaya namzet veya kendisini öyle sananlar çoktur. Mesele mefhumlarda değil onları yanlış değerlendiren bizlerde. Beşşar Avad’ı göre Mehdi halkları etkisiz ve atıl hale getirmiş ve ilerlemeye mani olmuştur.

Beşşar Avad gibilerin Mehdi için söylediklerini Ernest Renan İslam için söylemiştir. Bunun üzerine Ziya Paşa şöyle demiştir.

İslam imiş devlete pâ-bend-i terakki,
Evvel yoğ idi işbu rivâyet yeni çıktı.

Beşşar Avad, Mehdi konusundaki hadislerin zayıflığına dair kanaatinde Reşid Rıza gibilerin kendisini yalnız bırakmadığını söylemektedir. Şimdi aslında işin sıhhat veya zafiyetiyle ilgilenmiyorlar. Zihinlerinde kurguladıkları şablona göre değerlendirmede bulunuyorlar. Mehdi gibi birisinin kurtarıcı olamayacağını söylüyorlar. Öyleyse ne diye gelsin veya gelmesinde ne gibi hikmet ve faydalar olabilir? Zaten her halükarda; gerekçeli veya gerekçesiz inkar ediyorlar. Hazreti Musa, Firavun zulmü karşısında halkının veya mazlumların dayanağı olmuş ve çekip çevirmiştir. Musa aleyhisselam bir kurtarıcı değil miydi? Sadece manevi değil aynı zamanda siyasi olarak da bir kurtarıcıydı. Bu anlamda Mehdi’nin selefleri arasında sayılır. Hazreti İsa ise geldiğinde manevi kurtarıcı olarak gelmiştir. Nüzülü sonrasında da bu rolü siyasi kurtarıcılığa dönüşecektir. Günümüzde İslam dünyasını otoriter ve totaliter rejimler istila etmiş durumda. Bunlara toptan cebabire diyorlar. Bunlara mukabele Mehdi eliyle olacaktır. Bunlar yıkılmadan adalet nasıl gelebilir? Nitekim Mehdi’nin görevleri arasında İslam dünyasını çekip çevirmek ve önlerinde birlik ve beraberlik yoluna açmak olacaktır. Beşşar Avad gibiler inanmayabilir lakin onu hilaf-ı hakikat olarak tasvir edemezler.

Mehdi İslam dünyasının birlik ve dirliğine hizmet edecektir. Aynı zamanda dünya sulhuna, sulh-umumiye de hizmet edecektir. Hazreti İsa’nın Deccal, Yecüc ve Mecüc’e karşı mücadelesinde ona müzahir olacaktır. Ahirzamanda iman ile küfür arasında bloklar ve tabakat mücadelesi verilecektir. Mehdi ile Mesih aynı kampta olacaktır. Mehdi, Risale-i Muhammediyeyi temsilen, Mesih de kadim hakikatin bakiyesi olarak ve Deccal’ın anti tezi olarak mücadele verecektir. Bunun irhasatı her yerde görülmektedir. Dünya böyle bir çılgın döneme daha tanık olmamıştır. Bunun için ilahi misyonlu şahsiyetlere ihtiyaç vardır. Kurgu kahramanlarına değil el müeyyed min indillah vasfına haiz isimler hak adına bu mücadeleyi yürütecektir