Görenek Belası

Başımızda büyük bir bela var. Fertleri hipnotize eden, müptela derecesine getiren, hürriyetlerini ellerinden alan tehlikeli bir bela... Gerçekten ihtiyaç olup olmadığına baktırmayacak kadar basirete set çeken, kör bir hevesin peşinden sürükleyen sosyal bir hastalık bu. Reklamlar sürekli tüketime teşvik ediyor; zaaflara ve duygulara hitap ederek sömürü düzenini devam ettiriyor.

​Yapay zekâ destekli programlar sayesinde tüketim alışkanlıkları algoritmalarla tespit ediliyor. “Sen düşünme, muhakeme etme, biz senin yerine yaparız.” dayatmasıyla fert, pasif ve bağımlı bir alıcı konumuna getiriliyor. “Herkeste var, bende neden olmasın?” anlayışı, başkalarında görülen şeylere hemen sahip olma arzusu, geçici bir hevesten ibarettir; bütün bunlar nefis ve hevânın oyunlarıdır. Reklamlar ve yapay zekâ, tamamen bu zaaflar kullanılarak büyük sermaye sahiplerinin kendi para kazanma hırslarına hizmet ettiriliyor.

​Yaratıcı, insanı hür yaratmış; cüzi iradesiyle kendi kararlarını kendisi versin istemiş, aklını başkalarının cebine ya da zekâsına teslim etmesini arzu etmemiştir. Kur’an’la “Düşünmüyor musunuz? Akıl etmiyor musunuz?” diye de defalarca uyarmıştır. Kur’an’ı dinlemeyen, nefsini ve hevâsını dinler; başkalarının tuzağına kendi elleriyle düşer. Allah muhafaza etsin.

​İnsana verilen sayısız nimet var. Bunları düşünüp bol bol şükretmek gerekirken hep daha yeni şeylerin peşine düşülüyor. Oysa adımlara çok dikkat etmek lazım. Elindekine şükretmeyen daima huzursuz olur; başkalarından gördüklerini alma hevesiyle borçlanarak izzetini feda edebilir, zilleti kabullenebilir, hatta dilenci durumuna bile düşebilir. Bazen alçakların ayaklarını öpmeyi göze alabilir, bazen de mukaddesatını feda edebilir.

​Mimsiz medeniyet, zaruri olmayan ihtiyaçların sayısını gün geçtikçe artırıyor. Hevesâtına düşkün olanlar da “Zaruret var.” diyerek, var güçleriyle helal-haram demeden ve gerçekten ihtiyaç olup olmayışına bakmadan istedikleri şeylerin peşinden koşuyorlar. Daha geniş ve lüks bir ev, yazlık, yeni model araba, yeni eşyalar, bir üst model telefon vs. vs. Sonu gelmez istekler… Tabii ki buna yetişmeleri mümkün değil. Bu koşturmaca, gelirleri ne kadar çok olursa olsun onları fakirleştiriyor ve mutsuz ediyor. Böylece tiryakilik, görenek, alışkanlık, gayrimeşru meyiller ve kötü tercihler insanları haramların bataklığına sürüklüyor.

​Hayatı bu hırslarla büyük bir maksat hâline getirmek, ebedî ve uhrevî hayata karşı set çeker veya onu ikinci, üçüncü plana iter. Bu da insanı dehşetli tokatlara müstehak yapar. Bu acayip ve korkunç hastalıktan kurtulmanın yegâne çaresi; Kur’an’a, sünnete ve iman hakikatlerine sarılmakla, tam bir sadakatle, tam bir metanet, itimat ve ciddi bir ihlâsla bu hastalığın tesirinden kurtulmak mümkün olabilir.

​Manevi açıdan insan, kendisini sürekli takviye etmesi halinde, dünyanın ve fâni eşyaların geçiciliğini içine sindirebilecektir. Bu da olur olmaz reklam, teşvik ve tavsiyelerin etkilerinden kurtulmasına vesile olacaktır. Ayrıca artan sanal ihtiyaçlara değil de sahip olunan nimetlere karşı şükür kapısı aralanacak ve elindekinin değerini bilme, kanaat, iktisat gibi ferahlık ve huzur veren manevî pencereler açılacaktır.

​Günümüzde görenek belasını körükleyen ve bu ferahlıkla huzuru ortadan kaldıran en önemli saik kredi kartlarıdır. “Şimdi al, sonra öde” gibi cazip tuzaklarla aşırı alışveriş yapmaya teşvik edilmektedir. Bu tuzaklara düşmemek için mümkün mertebe peşin alışveriş yapılmaya gayret edilmelidir. Kredi kartları, başkasının parasını harcıyormuşçasına kolay kullanılabiliyor. Bu nedenle Ekonomist Richard Thaler ve George Loewenstein’ın dediği gibi, “peşin ödemenin acısını” hissede hissede alışveriş yapmak lazım. İnsan beyni bu acıdan kaçınmak için harcamaları frenlemektedir. Yapılan araştırmalar, nakit veya peşin ödeme yapan kişilerin kredi kartı kullananlara göre daha az harcama yaptığını ve sadece gerçekten ihtiyaç duydukları şeyleri alma eğiliminde olduklarını göstermektedir.

​Dolayısı ile peşin alışveriş, var olanı harcamaktır; bütçeyi kontrol altına almaktır. Plansız alışverişlerin önüne geçmektir; zamana yayılarak yapılan harcamaların stresinden, kaygı ve pişmanlıklarından kurtulmaktır. Daha dikkatli olmaktır, daha iktisatlı tüketim yapmaktır.

​Sonuç olarak; ihtiyaç olan şeylerin reklamların yönlendirmesiyle değil, bilinçli bir arama sonucunda alınması, almadan önce gerçekten ihtiyaç olup olmadığının iyi düşünülmesi gerekir. Çünkü bu işin dünyada olduğu gibi, ahirette de çok daha çetin bir hesabı var. Rabbim şükür, iktisat, kanaat ve hesap verebilirlik bilincimizi manevi emirlerle ve değerlerle sağlam tutmanın gayreti içinde olanlardan eylesin.

Önceki ve Sonraki Yazılar
YAZIYA YORUM KAT
YORUM KURALLARI: Risale Haber yayın politikasına uymayan;
Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış,
Türkçe karakter kullanılmayan ve BÜYÜK HARFLERLE yazılmış yorumlar
Adınız kısmına uygun olmayan ve saçma rumuzlar onaylanmamaktadır.
Anlayışınız için teşekkür ederiz.