Salı akşamları onlar küçük iken de ilgilendiğim şimdi çoluk-çocuk sahibi olmuş bir grup arkadaşımla sohbet etmekteyiz. Onlardan biri sadece farklı kelimelerden ibaret kıymetli bir mesaj gönderdi.

Ben o mesajdaki Risale-i Nur'da da temel iman hakikatlerinin çok ince yönleriyle ifadesi için kullanılan kelimeleri yine Risale-i Nur Külliyatındaki manalarla birazcık olsun, biraz da lise seviyesinde onlar için açarak ifade etmek istedim.

Bu manalar esasen Fen/Din mezcine de örnek olabilecek şekildeki düşüncelerdir. Okuyucularımıza da inşallah daha geniş bir ufuk için faydası olur.

Bu sohbetimizdeki arkadaşlarıma gönderilen öz metin:

Bu alemi terbiye eden kim?
Tasarruf eden kim?
Tanzim eden kim?
Takdir eden kim?
Taksim eden kim?
Tavzif eden kim?
Tahkim eden kim?
Tamir eden kim?
Tahrip eden kim?
Tahdim eden kim?
Tasaffî eden kim?
Tavsif eden kim?
Tafdil eden kim?
Tathir eden kim?
Tağyir eden kim?
Tahvil eden kim?
Tasnif eden kim?
Tasvir eden kim?
Târif eden kim?
Telkih eden kim?
Tebdil eden kim?
Tenvir eden kim?
Tefriş eden kim?
Tedvir eden kim?
Terzik eden kim?
Tevzi eden kim?
Tedbir eden kim?
Tezyin eden kim?
Tedris eden kim?
Tertib eden kim?
Teshir eden kim?
Tecdid eden kim?
Techiz eden kim?
Te’sis eden kim?
Tevlid eden kim?
Teşkil eden kim?
Tedvin eden kim?
Tehzib eden kim?
Tecviz eden kim?
Teftiş eden kim?
Tefhim eden kim?
Terhis eden kim?
Tekmil eden kim?
Terkib eden kim?
Terfik eden kim?
Teskin eden kim?
Tekvin eden kim?
Teksif eden kim?
Teşmil eden kim?
Tecelli eden kim?
Tekrir eden kim?

Elbette eşi, benzeri, niddi, zıddı, şerik ve şebîhi olmayan Allah azze ve Celle Celaluhu.

***

Benim acizane bu kelimâtla anlatılmak istenenleri kendim için açmak için çalıştım.
Sonra o arkadaşlarıma da hazırlayıp sunmaya çalıştığım açılım şudur:

***

Bu eski Türkçemiz ağırlıklı harika metni bizim günümüzde
Risale-i Nur muhtevasıyla Tevhid anlayışımızı daha kuvvetli idrak edebilmek için bir açılım çalışmam ile size de faydası olur düşüncesiyle takdim ediyorum:

Ayrıca bu kelimeler bizim dilimizde bile asla bulunmayan, Kur’an için Rabbimizin tercih ettiği Arapça lisanında her manaya, onların bütün nüanslarını karşılayan çok farklı inceliklerinin de ifadesi bulunan o zengin dil kullanılmıştır.

* İşte Risale-i Nur
* İmparatorluk dili olan, Türkçemizin en geniş, en zengin kelime hazinesine sahip hale geldiği Osmanlıca’yı kullanarak
* Tevhidde bile ulaşılması güç ince manalara bizi ulaştırmıştır.

BU ÂLEMI TERBİYE EDEN KİM?

—Tasarruf eden kim:
Her yönden her şeyiyle her zaman kainatı yaratan, yaşatan, ihtiyaç olan değişiklikler yaparak kendini tanıtan Kim olabilir!

—Tefriş eden kim?
Bütün mekanları, varlıkları iç ve dışını en güzel şekilde ihtiyaç olacak organ, doku, damar, gıda, alet/edevat, eşya ve aksesuar ile en mükemmel şekilde donatan KİM

—Pamuk gibi ince iplikçiklerden, koyun, keçi vb hayvanların yün denen farklı maddelerden elbise, çamaşır, yastık, yatak, yorgan ihtiyaçlarımızı mevsimlere göre karşılayam nasıl bir ilim, kudret sahibi olabilir.

—Hayvanların kendilerine de kürk yaptığı tüylerle, hizmet ettikleri insanlara kıymık malzeme ürettiren kim olabilir

—Akılsız(!) olduğu ilim adamlarınca(!) söylenen bitki cinsi bir varlığın, tüycükler gibi çok ince yapıda faydalı ve zaruri ihtiyacımız olan PAMUĞU kim imal ettirebilir. Böyle basit sebepler arkasında mucizene kim yapabilir.
İnsanların tefrişinin bu boyutuna kimin gücü yeter?

—Tedvir eden kim?
Bütün kainatta, her unsurda görülen müthiş, harika işleri idare etmek, bütün işleri çevirmek, onlara çevirtecek gücü, ilmi(!) adeta vermiş gibi onları yönetmek kime, nasıl bir güce sahip olan, nasıl bir Faile ait olabilir!
* Bu tedvirin, idareciliğin,
* Canlı cansız bütün varlıklarda,
* Atomlardan, atom altı maddelere,
* Galaksilere kadar, insan, Hayvan ve bitkilerin bütün cinslerinde basit zahiri sebepler ile kulluk sırrını zedelemeden yapan, yaptıran kim olabilir?

—Tanzim eden kim?
Şu bütün güzellik ve intizamıyla ortaya konulan, görülen bütün kainatı nasıl Kudret, ilim ve irade ile kim böyle harika bir nizama getirmiş, tanzim etmiş olabilir?
—Bir küçük evin, bir deponun, bir şehrin tanzimi nasıl ve ne kadar zor ve uzun sürede çok şeylerle çok büyük masraf ve emeklerle yapıldığını gören biz insanlara sorsak;
—Böyle bir tanzim kainat büyüklüğünde kimin tarafından yapılabilir!

—Takdir eden kim?
İlk yaratılış ile hiç bir değişikliğe ihtiyaç olmayacak mükemmellikte tek şekil, sıfat, his ve latifelerle kim son şekli ayni olarak, eksiksiz, mükemmel yaratabilir.
—En büyük otomobil, Uçak, Tv imalatçıları durmadan model değiştirip, eksiklik tamamlarken, yanlışlarını elemeye çalışırken;
—Anayasalara, kanunlara, devletler, ilim adamlarınca, bükün dünyada bir türlü bütün istenen zaruri manaları bir türlü kazandırılamazken;
—-Bütün varlıkların şekil ve yapılarının bütün yönleriyle değişmeden yaratılması kim tarafından yapılabilir?
* Saadet Prensipleri olarak telakki edip idrak ettiğimiz Semavi Kitabımız Kur’anın, İslamın bütün prensiplerinin değiştirilmeye ihtiyaç olmadan ebedi bir hutbe olarak hala hükmünü ifa etmesi kimin ilmiyle olmuştur?

—Taksim eden kim?
Bütün kainat denen Eko Sistemimizde,
canlı-cansız bütün varlıklarda,
her yönden,
büyük ve çok hassas ve ince bir adaletle,
Vücut, organ ve latifeler, hissiyatlar ve vazifelerle,
bütün nev ve cinslerdeki
Canlı cansız varlıklar için
harika taksimi, paylaşımı
kim nasıl yapabilir.

—Tavzif eden kim?
Bütün varlıkları uygun vasıflar vererek
hayatın teşekkülüne uygun
her türlü vazifelendirmeleri
kim böyle hikmet ve adaletle yapabilir?

—Tahvil eden kim?
* Endoderm, Ektoderm ve Mezoderm diye verilen isimlerle geçiştirilen hücrelerin farklı dokuları, organları böyle kolayca, mucize gibi meydana getiren kim olabilir;
* bir anda bütün vasıflarıyla mitoz ve mayoz bölünme ile ifade edilen mucize iş hücre çoğalmasının esas Faili kim veya ne olabilir?
* Bir mezranın, köye, şehre, büyük merkezlere dönüşmesi yıllar ve belki asırlar gerektirirken,
* Hücre bölünmeleriyle şehirlerden çok daha karmaşık yapı halindeki yeni hücrelerin saniyeler içinde ay bölünmesinden daha mucize Big-bank’tan beri kolayca yapılması kime verilebilir, kim Fail olabilir?

—Tahkim eden kim?
(Birlikte yaşananlar arasındaki uyumsuzlukları, dengesizlikleri, hikmetli hale getirmek)
* Mesela çölde yaşayan Deveye hörgücündeki yağla uzun süre yemeden su içmeden yaşamaya uygun vücudu;
* kutup ayılarına buzlar üstünde yaşayabilecek kürk ve yağlı yapıyı;
* ördeklere yağlanarak ıslanmayan tüyleri
* ⁠ve rahat yüzmesi için farklı vücut şeklini
* ⁠ve ayaklarına paleti,
* ⁠su içinde görebilen gözleri vb adaptasyon diye geçiştirilen
* ⁠safsata bir kelimeyse ört bas edilen bu mucize halleri
* kim, kim verebilir?

—Tamir eden kim?
Bütün canlı vücutlarını immün sistemleriyle, yediğimiz gıdalarla, vitamin ve minerallerle kim, kim tamir edebilir?
* Lenfositlerle, vücutlardan trilyonlarca hücreleri her gün hemen hemen on defa teftiş ettirip tedavisine karar verdiren KİM?
—Alyuvar ve akyuvarlara kılcal damarlarda bile rahatlıkla ilerleyebilecek şekiller verip, oksijen, besin ve bilhassa sıhhiye ve gıda uzmanları olarak dolaştıran,
* sayılarını hikmetle bütün türler ve cinslerdeki fertlerde de muhafaza eden,
* kemik iliklerini, kainattaki bitki ve hayvanları bile onlara hizmette yardım edecek üretimlerle ayarlayan kim olabilir.
* Kimin ilmi, kudreti, iradesi buna yetebilir?

—Tahrip eden kim?
* “Ölüm, fâilsiz bir in’idam değildir.”
* Her altı ayda sinir hücreleri hariç trilyonlarca hücreleri öldüren -sonra da yerine yenilerini yaratan da düşünülmeli-
kimdir?
* Bütün kainatta bütün maddi bitki ve hayvanları belli sürelerde yavaş yavaş hikmetle tahrip edip
* belli sürelerde öldüren,
Her varlığa maslahatlı hayat süreleri bahşeden,
* her şeye İradesi hükmedebilen, Kudreti yeten,
* Meselâ, anne karnında tek parça iken parmaklar arasındaki bölümleri yok edip, hikmetle tağyir ederek normal hikmetli el haline getiren kim;
* Maymunda arka ayak ve kuyruk özelliklerini maslahatla değiştirip el gibi kullanılır hale getiren kim;
* Ördek, Kaz vb sularda yaşayanların ayaklarını tağyir edip palet gibi, yüzgeç gibi yapan kim;
* Su kaplumbağalarında ayaklara palet takan kim?
* Su kaplumbağasının vücudunu daha yassıltıp yüzmeye uygun şekle çeviren kim?
* Bunları hikmet ve maslahatlarla gerçekleştiren KİM, KiM olabilir?

—Tahdim eden kim?(Hadim, hizmetli hale getiren..)
* Hayvanları, Bitkileri, bütün varlıkları, berbirine yardımcı eden kimin ilmi, kudreti ve iradesi olabilir,
* Etiyle, sütüyle, derisiyle, tüyleri ile canlılar arasındaki hizmetlilik kim tarafından yaptırılabilir,
* Bakterilere, sütü peynire, yoğurda çevirme hizmetini kim iradesiyle verebilir, yaptırabilir, onlara su vasıflarla donatabilir!
* Arılara ihtiyaç dışındaki fazla balı kim imal ettirebilir;
* Petek içindeki kurtçuk halindeki bebeklerine ömrü bele 4-5 hafta olan bu zehirli böceklere merhamet ve şefkatle günde binlerce defa mama kim verdirebilir!
* Toprak, bitki gibi adi sebeplerle, canlıların bükün zaruri ihtiyaçlarını, diğer canlıların temel ihtiyacı olan maddeler halinde kim halledebilir, hallettirebilir(!)?

—Tağyir eden kim?
—Tavsif eden kim?
Bütün canlı ve cansız bütün varlıklara hikmet ve maslahatçı lüzumlu vasıfları, sıfatları, latife ve duyguları, kim kazandırabilir

—Tafdil eden kim?
* Hz.Âdem as. ile, eşyanın mahiyetini, Esma’yı öğreterek insanı daha faziletli, üstün hale getiren, Rüçhaniyet kazandıran kimdir.
* Madenlere, metallere, bitki ve gıdalara hikmet ve maslahatlı üstünlükler lütfeden kim?
* Bazı maddelere levha, bazılarına tel olabilme vasfı kazandırıp, bu açılardan üstünlük kazandıran kim olabilir. Kimin ilmi iradesi bu mucize işlere yeter?
* Akımlarındaki Metalik bağla insanlığın çok önemli ihtiyacını ısıya, darbeye, ağırlığa karşı önemli güçlülük kazandıran nasıl bir kudret, irade, ilim sahibi Fail olabilir!

—Tasaffî eden kim?
* Bütün varlıkları, hikmetle, çok
ince ölçüler içinde, çok güzel bir tarzda safi, temiz;
* noksan ve çirkinliklerden arınmış hale tasaffî eden,
* saflaştırıp, temizleyen, durulaştıran, Kim olabilir.
* Kimin gücü, ilmi iradesi bu mucizeleri gerçekleştirebilir?
* Bütün kâinatı, dünya ve atmosferemizi, bütün canlı cansız varlıkların daima içini dışını temizleyen kim.
—Hücrelere, damarlarımızın içlerine, bağırsaklarımıza kadar atık maddelerden, içlerindeki gıdaları da ayırarak kim temizleyebilir?
—Okyanuslardan, akarsulardan her sıcaklık derecesinde suları buharlaştırarak tasfiye edip semaya çıkaran;
—Semadan dünya üzerine yağmur, kar olarak yağdırıp, toprak altından süzerek tasaffî ettiren, değişik minerallerle daha faydalı hale çeviren kim olabilir?

—Tebdil eden kim?
Seküler insanların(!) “adaptasyon” kelimesiyle geçiştirdiği, ört bas ettiği
* bütün tebdilleri,
* daha tohum veya yumurta hatta bir damla su iken,
* Tebdilleri için çok ince, hassas mükemmel, hikmetli tarzda planlayıp, gerçekleşmesini kimin ilmi, kimin kudreti yeter; kimin iradesinin sözü geçer.
* Su kaplumbağasına, Ördeklere ayak yerine kim palet takabilir?
* Soğuk, çok soğuk mekanlarda yaşayabilen hayvanlara kim müthiş gelişmiş yağlı vücut, harika kürk, verir; uygun gıdalarını hem de o mekanlarda yetiştirebilir?
* Hatta kışın şiddetli aylarında onların biyolojilerini yavaşlatıp
* yemeden içmeden, karın altında aylarca hem de doğum yapıp yavrularını besleyip yaşatabilir?
* Bütün varlıklarda ve Dünyamızda yaşanabilecek her türlü imkânı diğer gezegenlerde bulunmayan en harika şartları kim hazırlayabilir?
* Gaz kütlesi halinden Sıvıya; sıvı kütlesini dondurup taşa; onu da hikmetle yeterli toprağa çevirmiştir acaba!
* Ve diğer gezegenlerde adeta damlası bulunmayan suyu,
* Dünyamızın 3/4’ü kaplayarak cennetlere değiştiren kim olabilir.
* Kimin ilmi ve iradesi böyle imkansız işleri mucize olarak gerçekleştirebilir?

—Tasnif eden den kim?
Kainatta cins ve nevleri bazı farklılıklarla ayni sistem ve yapıda hikmetle tasnif etme mucizesini Kim yapabilir.
* Bu tasnifi yaşadıkları ortamı ve vücutlarının bütün azaları ve sistemleriyle kim nasıl bir Fail iradesiyle tesir edip, ilim ve kudretiyle..neticelendirebilir. .
—Tasvir eden kim?
BÜTÜN VARLIKLARIN, damarlar içinde cevelan eden organellere, hücrelerdeki enerji santrali gibi olan mitokondrilere, pirenin midesine, Güneşe, Virüslere, ellere, ayaklara, eklemlere kadar
• şekillerini çizen, planlayan, yaratarak tasvir eden kim olabilir?

—Târif eden kim?
—Telkih eden kim?
Bütün canlılarda, farklı cinsleri yaratıp, onlara uygun tarzlarda telkin ettiren, aşılayan, yeni bir evle misüllü türünün çoğalmasını yaptıran, doğuma kadar ve sonrası yavrularının bütün çilesini çektiren, acaba nasıl bir ilim, kudret sahibi, nerşeye tesir edebilen nasıl bir irade sahibi Fail olabilir?

—Tenvir eden kim?
* Gündüzleri Güneşle, geceleri Ay ile dünyamızı aydınlatan kimdir.
* Gözleri ışık duyarlılığı ile vazifeli sinirler yerleştirip, beyinle irtibatlı bu sinirlerle görme imkanını kim nasıl gerçekleştirebilir.
* Binlerce defa büyütülürse ancak görülebilen mikrop seviyesindeki canlılara rızkını kim gösterebilir. onlara arkadaşlarının ayak seslerini kim duyurabilir?
* Ruh ve kalpleri ve dahi akılları Semavi Kitaplarla, 124 bin Peygamber, 124 milyon Evliya, Asfiya ve Muhakkik ile nurlandırır, tencir eden, aydınlatan kimdir?

—Terzik eden kim?
-Bütün varlıkların, bütün ihtiyaçlarını, bütün gıda çeşitleriyle mevsim ve hayat şartlarına kadar maslahatlar gözeterek rızıklandıran nasıl bir ilim, ne derece kuvvetli bir Kudret, nasıl tesirli bir irade sahibi olabilir?
* Ülkemizde bile henüz nükleer santral yok iken;
* Hücrelerde onar tane Mitokondri denen nükleer santral gibi enerji merkezini kim yapıp oralara koyabilir?
* KÜMES hayvanlarında yumurtaların kabukları için gerekli kalsiyum maddesi aldığı gıdalarda yeterli olmayınca, tavuğun kemiklerinden kabuğa lazım kalsiyumdan naklettiği söyleniyor(!), bu faaliyeti kim yaptırabilir?

—Tevzi eden kim?
* Ağzımıza alıp yediğimiz bütün besinlerin içindeki gıda çeşitlerini, kanla ilgili organlara ihtiyaçlarına göre kim dağıtıp tevzi ettirebilir.
* Bütün varlıklara ait hayatî, dünyevî zaruri işleri bir eko sistem düzeninde adeta ordulardaki vazife taksimi halinde Farklı sebeplere, varlıklara dağıtan, tevzi eden, onlara adaletle bu işler için uygun Şafak ve cihazlarla donatan nasıl bir ilim ve kudret olabilir?
-Bizlere canlarını veren hayvanların kesilmesi sırasında kanlarına akıtılan bir madde ile aça duymasını adeta yok eden nasıl sir merhamet, şefkat sahibi olur.( Bkz Yaratılış Sempozyumları metinleri)

—Tedbir eden kim?
Bütün varlıkların herşeylerinin her yönden tedbirini kim alabilir
* atomlardan bazılarının son yörüngelerinden elektronları metalik bağ denen bir tarzda müşterek kullandırıp biz insanların önemli ihtiyaçlarını karşılayan
* metal diye ifade edilen sert, ısıya dayanıklı, tel ve levha haline gelebilen bir vasfa kavuşturan kim olabilir
* Kainattaki kartal, akbaba, fare, böcek, karınca gibi temizlikçi varlıkların son kademesinde
* çürümüş küçük parçaların yok edilmesinde görevli bakterilere
* oksijensiz solunumu kim yaptırabilir.
* Onlar için bu büyük zaruri tedbiri kim nasıl alabilir.

—Tezyin eden kim?
Kainatımızın bilhassa Dünya denilen yurdumuzu, yeryüzünü hikmetle güzel şekillendiren;
* sayısız bitkiler, çiçekler, kuşlar ve bülbüller, akarsular ve çağlayanlar ile cennet halinde güzel ve çok süslü yaratan, TEZYİN eden kimdir acaba?
* ⁠Kimin gücü, iradesi ve ilmi buna yeter?

—Tefhim eden kim?
—Tedris eden kim?(Ders veren, eğiten)
* İnsanlar dünyaya gelince 2 yılda zor ayağa kalkarken, anne baba ve toplumun yardımına ömrünün sonuna kadar ihtiyaç duyarken;
* Hayvan ve hatta bitkileri dünyaya gelmeden adeta ihtiyaç duyduğu herşeyi öğreten, • tedris ettiren,
* ⁠Ders veren kim olabilir
* Arıya bal, Tavuğa yumurta ve çer-çöptan et üretmeyi;
* Koyun, Keçi, inek vb hayvanlara ottan Et; kan ve fışkı arasından süt çıkarttıran(!), onlara bi konuda doğmadan önce adeta eğiten, ders veren, mucize olarak öğretip yaptıran kimdir.
—Akılsız aciz kara topraktan, Cahil odunlardan, meyve ve sebzelerle
* bütün canlıların bütün ihtiyaçlarını mineral ve vitaminlere kadar görünmez, bilinmez üniversitelerde adeta ders verip insanın emrine tahsilli olarak gönderen kimdir?
* Bu tedrisi yapıp eden kimdir?

—Teshir eden kim?
* İnsan dışında çoğu varlığı adeta sihrin ötesinde emrine amade eden,
* iradesi altına alan, adeta hizmetkâr, köle gibi bütün ihtiyaçlar için çalıştıran kim ve nasil bir kudret sahibi olabilir?

—Tecdid eden kim?
* Bütün varlıkları lüzum olduğunda, hikmetle, yenileyerek kudreti ve müthiş iradesiyle kendini gösteren kim olabilir;
* İnsanı altı ayda hemen tamamını tamamen yenileyen kudret kimin olabilir?
* Hidrojen ve helyumla her an Güneş Enerjisi tarzında böyle büyük cisimlerin ve bütün böyle yıldızların enerjisini kim tazeleyebilir?
* Bütün yıldızlarda bu işi kim ortaya koyabilir?
* Yaralanan derimizde, hastalanan organımızda tamir, yenileme işleri gibi mucizeler kimin eseri olabilir.

—Techiz eden kim?
* Canlı cansız bütün varlıklarda; atomlardan galaksilere kadar, sineklerden, insanlara bütün ihtiyaçlaraını giderecek cihaz ve alet ve dahi sistemlerle teçhiz eden kim, kim olabilir.
* Böyle kudret, ilim hangi FAİLde bulunur?

—Tecviz eden kim?…
—Tehzib eden kim?

—Teftiş eden kim?…
* En güçlü devletler bile bütün insanlarını, bütün evleri, bütün daireleri milyonlarca tahsilli, ilme sahip, yüksek cihazlarla tam teftiş edip kontrol edemez iken.
* Sınırlarını bile koruyamaz iken;
* Bütün insanlarda trilyonlarcası bulunan hücrelerde seçici geçirgenlikleri diye bir tabirle geçiştirilen müthiş teftişi, kontrolü kim nasıl yapabilir acaba?
* Lenfositler, insan vücudunda ortalama 10 üzeri 12 lenfoid hücre bulunur; Akyuvarlar, 1 mm3 kandaki sayıları 4.000 -10.000 arasında değişebilir.
Bu ordularla teftiş eden biz de vücutta, kan da olamaz!

—Terhis eden kim?
Bütün varlıklara, imtihan dünyasında zahiren sebeplere bağlayarak bütün varlıkların ömürlerini hikmet ve maslahatlar kim ayarlayabilir!

—Tekmil eden kim?
Bir damla sudan, insan ve hayvanların kalp, beyin, ciğerler, pankreas, safra kesesi, el, kol ve bacakları eklemleri, kasları, sinirleri ile; bütün vücuda dağılan kalın, inceye, kılcal damarlar la, Göz, kulak, burun, deri, Dil vb bütün ihtiyaçları karşılayacak emsalsiz harika organlarla;
* Bitkilerde, kök, Gövde, Dal (inşaatlarda kullanılan betonlarla kiriş-kolon birleşim yerlerindeki etkiye karşı döşenen demir çubukların tellerle daha sıkı bağlanıp kuvvetlendirilmesi, sıklaştırması gibi)çıralı hücrelerle sağlamlaştıran KİMDİR?
* yaprak (klorofil),Kabuk, odun soymuk boruları, ile donatan, tekmil eden kim olabilir
—Te’sis eden kim?
—Teşkil eden kim?
—Tedvin eden kim?
—Tevlid eden kim olabilir…?

—Terkib eden kim?
* Toplam 118 civarındaki elementi, sadece Nötron, Elektron sayılarına rağmen proton sayısı ile mahiyetinin tamamen değiştiği iddia edildiğine bakarsak, bu mucize halle 118 farklı elementi KİM yapabilir, kimin ilki, Kudreti, İradesi bi işi gerçekleştirip bütün varlıkların bütün ihtiyaçlarını bunlarla karşılayabilir?
* Tohumlardaki üç dört temel maddenin Farklı ölçüleriyle çok Farklı şeyler meydana. getirebilen kim olabilir?

—Terfik eden kim?
Bütün kainatı bir eko sistem halinde, hem de yardımlaştırarak idare etmeye kimin ilim, irade ve kudreti yeter..
—Fotosentezde çok önemli gıda üretimi gerçekleşmesi için ışık, su ve zehirli karbondioksiti Refik edip, arkadaşça yardımlaştılar nasıl bir irade ve kudret sahibi olabilir?

—Teskin eden kim?
Bütün kainatı hikmetli halleri dışında mükemmel bir sakinlik ve intizamda yapmaya kimin kudreti yeter.
* Kim yıldızların müthiş süratle dönmemerinin yüksek seslerini, vücut organlarımızın rahatsız edici seslerini bize duyurmamak için kulağımızın frekans ayarını hikmetle kim ayarlayabilir?
* Canlıları eşleriyle kim teskin edip huzura kavuşturur!

—Teksif eden kim?(yoğunlaştıran)
—Teşmil eden kim? (Kapsamına alıp genişleten)
—Tekvin eden kim?
Her şeyi yoktan var eden, ilmin anlattığı mana ile Bigbank ile kim saniyeler içinde maddeyi ve eşyayı en mükemmel vasıflarda kim yaratabilir

—Tecelli eden kim?
Bütün varlıkların, bütün sıfatlarıyla, hikmetli, sanatlı olarak yaratılmasının arkasında Kimin Esma ve Sıfatları tecelli etmiş olabilir?
* Nasıl bir Vacibü’l Vücut olabilir
—Tekrir eden kim?

Elbette eşi, benzeri, niddi, zıddı, şerik ve şebîhi olmayan Allah Azze ve Celle Celâlehu Hazretleri bu çok güzel, hassas hikmetli işleri öyle ince sanatla mucize tarzında yapabilir demekten başka cevap var mıdır!