Abdulkadir CEYLAN
Bediüzzaman’ın Horhor Talebesi ve Harb Arkadaşı: Molla Yasin Saatçioğlu-1
Değerli Dostlar! Bu yazımızda Bediüzzaman Said Nursi’nin Horhor Medresesi talebelerinden ve aynı zamanda Birinci Dünya Savaşı’nda onunla beraber savaşan Kürt Milis Alay’ındaki (Keçe Külahlılar) arkadaşlarından Molla Yasin Saatçioğlu’nun hayatını ve Üstad’la yaşadıklarının bir kısmını anlatmaya çalışacağız inşaallah.
Molla Yasin 1878 yılında Van’da doğmuştur. Her ne kadar Necmeddin Şahiner ve diğer bazı yazarlar doğum tarihini 1876 olarak yazsalar da bu tıpkı Bediüzzaman Said Nursi’nin doğum tarihinde yapılan hata gibi bir sehivdir. Molla Yasin doğum tarihi konusunda şunları söylemektedir: “Seydâ ile birlikte on beş yıl kadar beraber bulunduk. Aynı zamanda tevellütlerimiz de beraberdir. İkimiz de 93'lüyüz.”1 Risale-i Nur Enstitüsü’nün Bediüzzaman Said Nursi’nin doğum tarihi ile ilgili kaynaklardan yaptığı son tespitlere göre Bediüzzaman Said Nursi, 5 Ocak 1878 ile 12 Mart 1878 tarihleri arasında bir günde dünyaya gözlerini açmıştır.”2 Dolayısıyla Molla Yasin’in doğum tarihi de buna denk bir tarih olmalıdır.
Molla Yasin, "Seyda ile on beş yıl kadar beraber bulunduk" diye verdiği bilgiden onun Bediüzzaman’ın Horhor talebelerinden olduğu bilgisine ulaşıyoruz. Doç. Dr. Rahmi Tekin, bir makalesinde tespit ettiği Horhor Medresesi talebeleri arasında Molla Yasin Saatçioğlu’nun adını da vermektedir.3
Ulaşabildiğimiz kaynaklarda Molla Yasin’in Horhor Medresesinde yaşadığı kaydedilmiş her hangi bir hatırasına rastlayamadık.
Molla Yasin, Bediüzzaman Said Nursi ile beraber Birinci Dünya Savaşı’nda cihad etmiş gazi kahramanlardandır. Molla Yasin, Bediüzzaman’ın savaşması ile ilgili şu bilgileri vermektedir:
“Harpte büyük bir alayın başına geçti. Gönüllü fedailerle, milis teşkilâtının başında çarpıştı. Bu çarpışmanın neticesi Bitlis'te yaralı olarak esir düştü. İki sene kadar Rusya'da esir kaldı. Esaretten kurtulması da harika ve kerâmetkârane bir hadisedir. Onların dilini bilmediği hâlde Allah'ın yardımıyla o esaretten kurtuldu, vatana döndü.”4
Doğrudan Bediüzzaman’ın komutası altında savaştığına dair de şunları söylemiştir:
“Birinci Cihan Harbi’nde Molla Said’le birlikte çarpıştım. Harbte bize, ‘Allah için cihad ediniz. Allah bizim muinimizdir.’ diyordu. Bediüzzaman Molla Said-i meşhur, hem kumandan hem evliya idi. Alay kumandanıydı. Harb’te büyük bir alay’ın başına geçti. Gönüllü fedailerle milis teşkilâtının başında çarpıştı.”5

Bediüzzaman Said Nursi, Rusların eline geçen topları kurtarmak için harekete geçtiğinde geride bıraktığı askerlerin başına Molla Yasin’i geçirmiştir. Molla Yasin Bu hususu şöyle anlatıyor:
“Bitlis’te beraber harbe gittik. Kendisi milis kumandanıydı. Silahlı beş askeriyle beraber Muş’ta Ruslar’a karşı hücuma gidiyorduk. Nurşin’e vardık. Nurşin’de Seyda’nın evinde biraz kaldık. Aşağıdan on tabur asker geldi. Dediler ki: ‘Toplarımız geri kaldı, alamadık.’ Beni aldı kumandanın yanına gitti. ‘Bu benim yerime askerlerimin başında kalsın, ben talebelerimle topları kurtarmaya gideceğim!’ dedi.
"Kendisi talebeleriyle gitti, dönüp gelene kadar üç gün üç gece harp ettik. Akşam dönüp yerimize geldiğimizde Seyda şalvarını, elbisesini açıyor, şakır şakır kurşunlar yere dökülüyordu. Atılan kurşunların hiçbiri tenine işlemiyordu. Sonra Bitlis’e geldik. Ben oradan ayrıldım. Ama o ayrılmadı. Rus, Bitlis’e gelip orayı da işgal edince Ali Çavuş’la beraber esir oldu. Esaretten sonra da geldi. Ama o zamanki hali daha başka idi. Artık evvelki Said değildi.”6
Molla Yasin’in Üstad’la beraber gitmesi konusunda Üstad’ın Horhor talebelerinden olan gazi kahramanlardan Ali Çavuş (Aras) şunları anlatmaktadır:
“1331 (1915) senesi Cihan Harbi’nde Van’dan Siirt’e hicret ettik. Sekiz ay sonra Bitlis’e geldim. Bitlis’te bulunduğumuz sırada Ruslar’ın Muş’a yaklaştığını haber aldık. Bu arada Muş’un da tahliye edildiğini öğrenince Muş’a hareket ettik. Yollarda silah, cephane malzemeleri topladık.
"Üstad bizi bazı milislerle beraber onların başına bırakıp Molla Yasin’le gitti. Nereye gittiğinden haberimiz yoktu. Biz bir müddet sonra tekrar Bitlis’e döndük. O esnada Üstad’ın civar köylerdeki aşiret ağalarıyla görüşmeye gittiğini öğrendik. Ertesi gün, Rus askeri tamamen Bitlis boğazını tuttu. Nihayet Ruslar, 3 Mart 1916’da şehri işgal ettiler. Üstad’dan ayrılalı altı gün olmuştu. Arkadaşlar Bitlis’i terk edip Siirt’e gitmeye karar verdiler. Ben de, ‘Kendisini görüp izin alayım’ dedim. Vali konağının ikinci katında merdivende karşılaştık. Hemen elini öptüm: ‘Sen gel!’ dedi. ‘Gökte ararken yerde elime geçtin. Ben hükümete gidiyorum, gelinceye kadar bekle!’ diye ekledi. Ben: ‘Efendim, arkadaşlarım hep terk edip gittiler. Ben de gidip onlara kavuşacağım, sizden izin almaya geldim’ dedim. Bana: ‘Sen gidemeyeceksin!’ dedi. Artık mecburen kendisini beklemeye başladım. Akşama doğru geldi. Bize: ‘Haydi hazırlıkta bulunun, gideceğiz!’ dedi. Ben yine: ‘Benim hiçbir şeyim yok. Ben Siirt’e gideceğim!’ dedim. Israr ettimse de: ‘Sen gidemeyeceksin!’ dedi ve başka şey söylemedi. Çok ısrar ettim, rica ettim, kabul etmedi. Bana bir silahla kendi üzerindeki elbiseyi verdi. Hiçbir itiraz yolunu bırakmadı.”7
Molla Yasin aynı zamanda Van’ın düşman işgalinden kurtulmasının da kahramanlarındandır.8
Bediüzzaman Said Nursi’nin esaret dönüşü Van’a gelişini Van Vali Vekili Süleyman Sabri Bey, Dahiliye Vekaletine şu şekilde bildirir:
“Türkiye Cumhuriyeti Dahiliye Vekaleti Kalem-i Mahsus Müdiriyeti 895, Dahiliye Vekaletine Van, 6/9/1340/1924
Said-i Kürdi Hacı Mustafa Efendi ile beraber Van’a vürud etmiştir. Tarassud edilmekte olan ahvali hakkında vuku bulacak istitla’at arz edilecektir. Vali Vekili Süleyman Sabri.”9
Bediüzzaman Said Nursi, inayet-i İlahi ile esaretten nasıl kurtulduğunu Molla Yasin’e şöyle anlatmıştır:
“Bir gün bana esaretten kurtuluşunu anlattı. Dedi ki: ‘Çoğu esirler kaçırıldı, kimi bilmem ne oldu. Ben yalnız kaldım. Param da yok, perişanım. Kazan’da geziyorum. Baktım ihtiyar bir adam, üç tane merkebiyle karşımda duruyor. Geldi bana selam verdi. Dedi: ‘Sen Molla Said değil misin?’ ‘Evet, benim, sen beni nereden tanıdın?’ ‘Sen memlekete gitmek istiyor musun?’ ‘Evet, istiyorum, ama param yok, açlıktan da takatim yok!’
Düştü önüme beni götürdü, mağara gibi bir evin önüne vardık. Kapıyı vurdu. Bir adam çıktı. Kendi elbiselerini bana verdi. ‘Hayvanımı da al!’ deyip bana gideceğim tarafı gösterdi. Bir de ekmek verdi. Ben kalkıp hayvana bindim, ekmeği yiyerek vurdum yola, şehirden uzaklaştım. Akşama bir köye vardım. Baktım melek gibi insanlar. Beni üç-dört gün misafir ettiler. Sonra bana: ‘Gitmek ister misin?’ dediler. ‘Evet, isterim’ dedim. ‘Öyleyse kalk gidelim!’ dediler. Yola düştük, ama bir dağ yoluna, dağın başına çıktık. İkindi namazına yakın, bana refakat eden adam: ‘Ben daha gelemem. Buradan geriye dönmem lazım. Sen bu yolu tut, git! Fakat sol taraftaki geniş yoldan git. O yolu takip edip gidersen aşağıda önüne güzel bir çimenlik çıkar. Orada bir çadır göreceksin!’ dedi, kendisi geri döndü, gitti.
Ben, tarif ettiği gibi geniş bir yoldan gittim. Neden sonra hakikaten dediği gibi düzlükte güzel bir çadır, yanında da bir inek otluyor, öyle bir yere vardım. Baktım, çadırın önünde bir ihtiyar adam postunun üzerine oturmuş, namaz kılıyor. Selam verdim: ‘Aleyküm selam Molla Said, hoş geldin!’ dedi. ‘Allah Allah, bu da benim Molla Said olduğumu biliyor’ dedim. O da beni on-on beş gün orada sakladı. On beş gün sonra o da: ‘Memleketine gitmek ister misin?’ dedi. ‘Evet, isterim’ dedim. Bana bir mektup yazıp verdi. Kendi adını ve verilecek kişinin adını da zarfın üzerine yazdı. ‘Bu yoldan git, yolun üzerinde büyük bir köye rastlayacaksın, bu adamı orada sor, mektubu kendisine ver, senin işini görsün!’ dedi.
Hakikaten tarif ettiği gibi büyük bir köye vardım. Köy çok kalabalıktı. Adamı sordum, mektubu götürüp verdim. Mektubu okur okumaz beni alıp götürdü. İzzet ü ikramda bulundular. Beş-on gün de onlar misafir ettiler. Sonra o da bir mektup yazdı. Bana bir at vererek birkaç da silahlı adam yanıma kattı. Beni götürdüler. Böylece kurtulup Türkiye’ye geldim!”10
Bediüzzaman, esaretten kurtulup Van’a döndüğü bu dönemde yanında bulunan simalar arasında, Molla Hamid, Molla Resul, Molla Münevver, Molla Yasin, Ali Çavuş, Abdülmecid Ünlükul gibi talebeleri olduğu gibi, Şeyh Enver, Şeyh Hasan Efendi, Müftü Ömer Efendi, Şeyh Abdülbaki Efendi gibi tanınmış âlim ve meşayih de bulunmaktadır.11
Molla Yasin’in köyü Sıhke, Erek Dağı’na yakın olması nedeniyle Üstad, Erek Dağında iken Molla Yasin, Üstadı sık sık ziyaret etmiştir. Bu yakınlığı Rifat Okyay bir yazısında şöyle anlatır: “Van şehir merkezinden ayrıldıktan on beş dakika sonra yavaş yavaş yükselen rakımla birlikte (Sıhke Köyü’ne) Bostaniçi Köyü’ne geldik… Erek Dağı yol güzergâhındaki ilk köy olan bu yerleşim alanı, nüfusuyla bir belde ve ilçe düzeyinde. Üstad’la birlikte kalan ve ona talebelik yapan Molla Yasin’in köyüdür.12
Molla Yasin köyünün Erek Dağı’na yakın olması nedeniyle burada Üstadı sık sık ziyaret edip ikramlarda bulunmuştur. Bununla ilgili bazı hatıralar şu şekildedir. Molla Yasin anlatıyor:
“Bir gün Erek Dağı’nın başına doğru çıktık, yemek yapıp yedik. Yanımızda bir talebesi daha vardı. Üçümüz, dağın başında ikindi namazını kılacaktık. Abdest alırken aklıma geldi: ‘Ya Rabbi! Sen bu zata, bu kadar zahir-batın ilimlerini ihsan etmişsin. Fakat ne duası kabul oluyor, ne belası eksik oluyor!’ dedim. Namazı kıldıktan sonra bana döndü dedi ki: ‘Bazıları der ki, ben abdest aldım, namaz kıldım, dua ettim. Allah duamı kabul etmiyor, nedendir?’ Ve devam etti: ‘Fakirlere bir şey vermeyen zengin bir adam olsa, bir fakir de günde beş defa o zenginin karşısına geçip elini tutsa, istese, bu zengin bir vermese, iki vermese, üç vermese, bakar ki, bu adam vazgeçmiyor. ‘Bir şey vereyim de gitsin’ der. Onun gibi, şimdi, Rabbü’l-Âleminin huzurunda günde beş vakit bir adam elini kaldırıp dua etse, nasıl duasını kabul etmez? Allah duanın kabulüne bir vakit tayin eder. Mesela biri tarlasını sürse, tohumunu serpse, hemen hasılat alabilir mi? Ancak vakti gelir, sonra alır. Onun gibi, Allah da duanın vakti kaza olunca kabul eder ve verir.”13
Değerli dostlar! Molla Yasin Saatçioğlu ağabey ile ilgili bir başka yazıda buluşmak dileğiyle Allah’a emanet olunuz. Selam ve dua ile.
Dipnotlar:
1. Necmeddin Şahiner, Son Şahitler 1, Yeni Asya Yayınları, İstanbul 1993, sh. 93
2. Risale-i Nur Enstitüsü, Bediüzzaman Hangi Tarihte Doğdu?, Köprü Dergisi Bediüzzaman Özel Sayısı, Sayı: 70, Bahar 2000, 01. 04. 2000; https://www.koprudergisi.com/bahar-2000/bediuzzaman-hangi-tarihte-dogdu/
3. Doç. Dr. Rahmi Tekin, “Van’da Bir Medrese-i Aliyye ‘Medresetü’z-Zehra) Açma Serüveni”. Katre Uluslararası İnsan Araştırmaları Dergisi – Katre International Human Studies Journal 2024), https://doi.org/10.53427/katre. 1015849
4. Son Şahitler 1, sh. 93
5. Mustafa Öztürkçü, Hatıralarla Bediüzzaman - Allah için cihad, Yeni Asya, 25 Nisan 2020; https://www.yeniasya.com.tr/mustafa-ozturkcu/hatiralarla-bediuzzaman-allah-icin-cihad_518072
6. İhsan Atasoy, Molla Hamid Ekinci, Nesil Yayınları, İstanbul 2011, sh. 68
7. A. g. e, sh. 71-72
8. Son Şahitler 1, sh. 93
9. BCA, No: 12512-23-1. Urfa Meb’usu Ali. Prof. Dr. Ahmed Akgündüz, Arşiv Belgeleri Işığında Bediüzzaman Said Nursi c. 2, Osav Yayınları, İstanbul 2014, sh. 504
10. Molla Hamid Ekinci, sh. 93-94
11. A. g. e, sh. 12
12. Rifat Okyay, Bir hazan mevsiminde dört mekân, dört su: …Ve Bediüzzaman'dan hatıralar, Yeni Asya, 31 Mart 2018; https://www.yeniasya.com.tr/rifat-okyay/bir-hazan-mevsiminde-dort-mekan-dort-su-ve-bediuzzaman-dan-hatiralar_457671
13. Molla Hamid Ekinci, sh. 122
Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış,
Türkçe karakter kullanılmayan ve BÜYÜK HARFLERLE yazılmış yorumlar
Adınız kısmına uygun olmayan ve saçma rumuzlar onaylanmamaktadır.
Anlayışınız için teşekkür ederiz.