Abdullah Karabacak'ın haberi:

1890’lı yıllarda elle çizilmiş olmasına rağmen birçok ayrıntı ve önemli rezerv noktalarını gösteren haritalar, bu günki maden şirketlerinin de en önemli rehberi.  Asırlık haritalarda belirtilen yerlerde üretim hâlâ devam ediyor.

Osmanlı İmparatorluğu’nun 34. padişahı Sultan İkinci Abdülhamid Han’ın çizdirdiği düşünülen stratejik öneme sahip haritalar, Zonguldak madencilik tarihine ışık tutuyor. Gaca mevkiinde kendi halinde bir köy iken, ‘karaelmas’ olarak ifade edilen taşkömürünün Uzunmehmet tarafından 1848 yılında bulunmasıyla kaderi değişen Zonguldak, Cumhuriyet’in ilk vilayeti olmasının yanı sıra madenciliğin de başkenti olarak biliniyor.

Osmanlı döneminde ilk kez hazırlanan Zonguldak Maden Havzası’nı içeren harita, gün yüzüne çıktı. Türkiye Taşkömürü Kurumu (TTK) Plan Bürosu’ndan temin ettiği haritaların halen bölgede faaliyet gösteren maden işletmeleri için bulunmaz bir nimet olduğunu belirten Maden Topografı Kemal Özkan (53), “Bu haritalar sadece madencilik için değil, üniversitelerin harita ve jeoloji bölümleri için de önemli bir kaynak olma özelliği taşıyor. Yıllar geçmesine rağmen biz hâlâ bu haritalardan yararlanıyoruz.” diyor. Özkan, Zonguldak Kozlu ve civarındaki yerleşim yerlerinin altında keşfedilen stratejik maden rezervlerini anlatan haritanın, bugünkü açıklığıyla ortaya konmasının insanı hayrete düşürdüğünü kaydediyor.

Havza-i Fehmiye Maden Müdüriyet Umumiyesi (Harita Fenniyesi) adıyla hazırlanan Zonguldak Maden Havzası’nın ilk Osmanlıca haritası, Hacı Mehmet Bardız tarafından Türkçeye çevrilmiş. Bölgedeki maden işletmelerinin en ince detayına kadar yazıldığı Şimal-i Hakiki isimli haritada; İncivez beton oluğu, Domuz ini oluğu, Kasaptarla oluğu, Amele kulübeleri, Kasaptarla varageli, Gürgen oluğu, 22 Numaralı Gürgen ocağı, Yahya efendi evleri ve tarlası, 24 Numaralı İki harman ocağı, Karşı mahalle, Maden idaresi şimendifer hattı, Baruthane, Mühendis evi, Zonguldak yolu, 194 Numaralı Maksud efendi ocağı, Kozlu vadisi, Köprü, Harap kışla, Kozlu, İlk Mektep, Beylik bostanı, Kozlu oluğu, Gümrük idaresi, Kozlu koyu, Çarşı, Dere ağzı nokta nokta belirtiliyor.

Türkiye Taşkömürü Kurumu’n-dan emekli maden topografı Kemal Özkan, “Maden ocaklarını 1848 ile 1900’lü yıllar arasında Osmanlı, 1900 ile 1950 arasında ise Fransızlar işletiyor. Görmüş olduğunuz harita planı, Kozlu’nun Karadeniz sahili ve iç kesimlerini gösteriyor. Bu haritalarda eski Osmanlı dönemine ait her şey ayan beyan gözüküyor. Bu maden haritası, üniversitelerin harita ve jeoloji bölümleri için bulunmaz bir nimettir. Osmanlı döneminde çizilmiş bir haritadan bahsediyoruz. Bunu bir öğrenci gelecek ve görecek. Bu Osmanlı döneminde hazırlanan haritalar, harita ve jeolojiyle ilgilenen üniversitelere de ışık kaynağı olabilecektir.” şeklinde konuştu.

Özkan, şunları söyledi: “1890’lı yıllarda yapılan ilk haritalar, TTK Plan Bürosu arşivlerinde yer alıyor. Sadece Osmanlı değil, peşinden 50 yıl boyunca maden işletmeciliğini yapan Fransızların el çizimi haritalar da stratejik bir öneme sahip bulunuyor. Ve halen bugün bölgede işlettiğimiz bütün maden ocakları ve madencilik tarihi için bu haritaları kullanıyoruz.”

TAŞKÖMÜRÜNÜN HİKÂYESİ

Karaelmasın, toprağın bağrından çıkış hikâyesini ve o dönem yaşanan gelişmeler ise şöyle:

Ereğli’nin Kestaneci köyünden Uzun Mehmet isimli genç, 1829 yılında taşkömürünü buldu. Taşkömürünün bulunmasının ardından havza sınırlarının ilk kez belirlendiği Hazine-i Hassa adına 1848 yılında taşkömürü işletmeciliği başlatıldı. Aynı zamanda taşkömürü işletmeciliğinin başladığı yıl olarak kabul edilen 1848 rakamına Türkiye Taşkömürü Kurumu (TTK) ambleminde yer verildi. Havzanın işletilmesi, Sultan Abdülmecit döneminde (1849) Galatalı sarraflara verildi. İş Bankası 1926’da Zonguldak Kömür Havzası’nda Kozlu Kömür İşleri TAŞ’ı (Kömüriş) kurdu. 1983 yılında 96 sayılı KHK ile bugünkü adı olan Türkiye Taşkömürü Kurumu(TTK) Genel Müdürlüğü kuruldu. Şu anda yaklaşık 10 bin işçisi bulunan TTK Genel Müdürlüğü; üretim faaliyetlerini Armutçuk, Amasra, Kozlu, Üzülmez ve Karadon taşkömürü işletme müesseseleri ile yürütüyor.

Zaman