Şeytanın sinsi mahiyeti ve taktiklerinden 13 tanesine karşı ayet ve hadislerin nurani delillerinin yanı sıra Kur’an’ın bu asra bakan dersi olan Risale-i Nur’un konuya getirdiği bakış açısı 2-3 cümle ile ele alınmıştır.

1. Kibir ve Gurur:

• Ayet: Allah buyurdu: “Ben sana emretmişken seni secde etmekten alıkoyan nedir?” Şeytan: “Ben ondan daha hayırlıyım; beni ateşten yarattın, onu ise çamurdan yarattın” dedi. (A'râf Suresi, 12)
• Hadis: “Kalbinde zerre kadar kibir bulunan kimse cennete giremez.” (Müslim, Îmân, 147)
• Risale-i Nur Bakışı: Şeytanın isyanının temelinde, kendisine emanet verilen “ene” yani benlik duygusunu mutlak malikiyet zannederek sahiplenmesi yatar. İnsan da nefsine ve dehasına güvenip “Ben kendi gücümle kazandım” dediği an, şeytanın bu firavunane kıyas hatasını tekrarlamış olur. (Bkz. Sözler, Otuzuncu Söz (Ene Risalesi) ve Lem'alar, On Yedinci Lem'a (On Üçüncü Nota)

2.İnsanın Mutlak Düşmanı Olması

• Ayet: “Şüphesiz şeytan sizin düşmanınızdır; siz de onu düşman edinin. O, kendi taraftarlarını ancak çılgın ateşliklerden olmaya çağırır.” (Fâtır Suresi, 6)
• Hadis: “Şeytan insanın vücudunda kan gibi dolaşır, Onun sizin kalbinize bir kötülük - veya bir şüphe- atmasından korktum” buyurdu. (Buhârî, İ’tikâf 11, Bed’ü’l-halk 11, Ahkâm 21; Müslim, Selâm 23-25. Ayrıca bk. Ebû Dâvûd, Savm 79, Edeb 81; İbni Mâce, Sıyâm 65)
• Risale-i Nur Bakışı: Şeytan, insanı doğrudan doğruya hayırlı amellerden vazgeçiremediğinde, onun etrafına gizli desiseler ve sinsi perdeler örer. Ancak onun bu amansız düşmanlığı ve varlığı, müttakiler için manevi mertebelerinin elmas gibi parlamasına ve mücahede ile yükselmesine vesile olan gizli bir kamçıdır. (Bkz. On Üçüncü Lem'a (Hikmet-i İstiâze)

3. Vesvese Oyunu:

• Ayet: “O şeytan ki, insanların kalplerine vesvese verir.” (Nâs Suresi, 5)
• Hadis: Sahabeler “Aklımıza söylemesi bile bize ağır gelen şeyler geliyor” deyince Efendimiz (asm): “Gerçekten böyle bir korku duyuyor musunuz? İşte bu, imanın ta kendisidir (açık alametidir)” buyurdu. (Müslim, Îmân, 209)
• Risale-i Nur Bakışı: 21. Söz'de açıklandığı üzere, kalbe gelen çirkin hatıralar ve şüpheler kalbin malı değil, şeytanın üflemeleridir. İnsan hayal ettiği şeyi onaylamış (tasdik etmiş) sayılmadığından, bu hayaller kalbe zarar vermez; önem verilmezse söner gider.

4. Korku ve Gelecek Kaygısı: Hayali Tehlikeler Üretmek

• Ayet: “Şeytan sizi fakirlikle korkutur ve size çirkinliği (cimriliği) emreder. Allah ise size katından bir bağışlama ve lütuf vaad ediyor.” (Bakara Suresi, 268)
• Hadis: “İnsanoğluna şeytan da melek de yaklaşır. Şeytanın yaklaşması, kötülüğe götürmek ve hakkı yalanlatmaktır. Meleğin yaklaşması ise onu hayra götürmek ve ona hakkı doğrulatmaktır. Kim (vicdanında) bunu (hayra yönelmeyi) bulursa bunun Allah'tan (cc) olduğunu bilsin ve Allah'a (cc) hamd etsin. Kim de içinde diğerini (şeytanın vesvesesini) bulursa taşlanmış ve kovulmuş şeytandan Allah'a (cc) sığınsın!.” (Tirmizî, Tefsîru'l-Kur'ân, 2)

· Risale-i Nur Bakışı: Şeytan, insandaki gelecek endişesi ve rızık korkusu gibi hassas damarları yakalayarak onu tevekkülden ve Allah yolunda fedakârlık yapmaktan alıkoyar. Mümin ise “Rızık veren yalnız Allah'tır” sırrıyla bu vehmî korkuları aşar ve ruhunu hafifletir. (Bkz. Mektubat, Yirmi Dokuzuncu Mektup, Altıncı Risale olan Altı Desise-i Şeytaniyye)

5. Günahı Süslü Göstermesi: Çirkinliği Maskelemek

• Ayet: “Şeytan onlara yaptıklarını süslü gösterdi de böylece onları doğru yoldan alıkoydu.” (Ankebût Suresi, 38)
• Hadis: “Cennet nefsin hoşlanmadığı şeylerle (zorluklarla), cehennem ise şehvetlerle (nefsin arzuladığı süslü şeylerle) kuşatılmıştır.” (Buhârî, Rikâk, 28; Müslim, Cennet, 1)
• Risale-i Nur Bakışı: Şeytan, günahların içindeki manevi zehri ve çirkinliği nefsin hoşuna giden sahte ve yaldızlı bir kabukla sarar. Risale-i Nur bu hileyi bozmak için, her bir günahın içinde bu dünyada dahi manevi bir cehennem azabı, her bir sevabın içinde ise manevi bir cennet lezzeti olduğunu ispat eder.(Bkz. Lem'alar, İkinci Lem'a)

6. Ümitsizlik Tuzağı: “Ben Artık Bittim” Dedirtmek

• Ayet: De ki: “Ey kendilerine kötülük edip günahta sınırı aşan kullarım! Allah'ın rahmetinden ümidinizi kesmeyin. Çünkü Allah, bütün günahları affeder.” (Zümer Suresi, 53)
• Hadis: “Eğer siz hiç günah işlemeseydiniz, Allah sizi helak eder ve yerinize günah işleyip Allah'tan bağışlanma dileyecek (ve O'nun da kendilerini affedeceği) bir topluluk getirirdi.” (Müslim, Tevbe, 11)
• Risale-i Nur Bakışı: Ye's yani ümitsizlik, şeytanın insanı manen felç etmek ve gayretini kırmak için kullandığı en tehlikeli kalbi hastalıktır. Şeytan ya insanı günahını büyüterek ümitsizliğe düşürür ya da kusurunu hiç göstermeyerek tövbe etmesini engeller; her iki durumda da hedef rahmetten koparmaktır. (Bkz. Hutbe-i Şamiye ve Mektubat, Yirmi Üçüncü Mektup)

7. Zayıf Noktaları Kullanmak: Kişiye Özel Tuzaklar Kurmak

• Ayet: Şeytan dedi ki: “Sonra onlara önlerinden, arkalarından, sağlarından ve sollarından sokulacağım. Sen de çoğunu şükredenlerden bulamayacaksın.” (A'râf Suresi, 17)
• Hadis: “İnsanoğlu yaşlansa da ondaki şu iki duygu hep genç kalır: Mala karşı hırs ve hayata karşı hırs (hiç ölmeyecekmiş gibi yaşama arzusu).” (Buhârî, Rikâk, 5)
• Risale-i Nur Bakışı: Şeytan, insanın fıtratında bulunan hırs, inat, şöhret veya korku gibi zaaf damarlarını bir casus gibi inceler ve hücumunu o zayıf burçtan yapar. İnsan, ancak bu insani zayıflıklarını ubudiyetle terbiye edip nefis kalesini tahkim ederse şeytanın sızma girişimlerini engelleyebilir. (Bkz.Mesnevi-i Nuriye, Katre)

8. Zorlama Gücünün Olmaması: Sadece Davet Eder

• Ayet: İş olup bitince şeytan der ki: “Şüphesiz Allah size gerçeği vaadetti. Ben de size vaadettim ama yalancı çıktım. Zaten benim sizin üzerinizde bir zorlama gücüm yoktu; ben sadece sizi çağırdım, siz de bana uydunuz. O halde beni değil, kendinizi kınayın.” (İbrâhîm Suresi, 22)
• Hadis: Efendimiz (asm) şeytanın gücünün sınırını şöyle çizmiştir: “Şeytan, kalbe vesvese üfler. Allah zikredilince siner, çekilir. Allah unutulunca yine vesvese verir.” (İbn Ebi Şeybe, Musannef, 7/116)
• Risale-i Nur Bakışı: Kâinatta şerri yaratan Allah'tır; şeytanın ise hiçbir fiili yaratma veya insanı zorla günaha sokma gücü (tesir-i hakikisi) yoktur. Şeytanın bütün yaptığı, günah vitrinini süsleyip üflemekten ibarettir; irade ve seçim tamamen insana ait olduğu için mesuliyet de insandadır.(Bkz. Lem'alar, On Üçüncü Lem'a)

9. İbadeti Bozma Çabası: Namazdaki Dikkat Dağınıklığı

• Ayet: “Onlar ki, namazlarında huşû içindedirler.” (Mü'minûn Suresi, 2)
• Hadis: Sahabeden biri namazda aklının karıştığını söyleyince Efendimiz (asm): “Bu, Hanzeb denilen bir şeytandır. Onun geldiğini hissettiğin zaman Allah'a sığın ve sol tarafına üç defa hafifçe tüfleme yap” buyurdu. (Müslim, Selâm, 68)
• Risale-i Nur Bakışı: Huzur-u ilahiye çıkıldığında kalbe hücum eden dünyevi düşünceler, şeytanın ibadetin nurunu söndürmek için kurduğu birer pusudur. Mümin, namazdaki bu istemsiz hayallere bilerek dalıp onları beslemediği müddetçe, namazın sıhhatine zarar gelmez ve sevabı eksilmez.(Bkz. Sözler, Yirmi Birinci Söz, İkinci Makam, Birinci ve İkinci Vecih)

10. Nifak Tohumları Eker: İnsanların Arasını Bozmak İçin Çalışır

• Ayet: “Şeytan, içki ve kumarla aranıza sadece düşmanlık ve kin sokmak; sizi Allah'ı anmaktan ve namazdan alıkoymak ister.” (Mâide Suresi, 91)
• Hadis: “Şeytan, namaz kılanların artık kendisine ibadet etmelerinden ümidini kesmiştir; fakat onları birbirine düşürmekten (aranızı bozmaktan) vazgeçmemiştir.” (Müslim, Münafıkîn, 65)
• Risale-i Nur Bakışı: Uhuvvet Risalesi’nde vurgulandığı gibi, müminler arasındaki tarafgirlik, gıybet ve inatlaşmalar şeytanın en büyük başarılarındandır. Şeytan, ortak iman bağını unutturup ufak kusurları büyüterek müminleri birbirine düşürür ve cemaat ruhunu zayıflatmak ister. (Bkz. Mektubat, Yirmi İkinci Mektup (Uhuvvet Risalesi)

11. Gaflet Uykusu: Allah'ı ve Ahireti Unutturmak

• Ayet: “Şeytan onları istila etmiş ve onlara Allah'ı anmayı unutturmuştur. İşte onlar şeytanın taraftarlarıdır.” (Mücâdele Suresi, 19)
• Hadis: “Gaflete dalan, boşa zaman geçiren, kabirleri unutan kul ne kötüdür! Azgınlık yapan, haddi aşan, nereden geldiğini ve nereye gideceğini unutan kul ne kötüdür!” (Tirmizî, Sıfâtü’l-Kıyâme, 17)
• Risale-i Nur Bakışı: Gaflet, şeytanın insan aklını ve kalbini örtmek için kullandığı en kalın perdedir. İnsan dünyayı fani bir misafirhane olarak görmeyip kendi mülkü gibi sahiplendiğinde, bu gaflet uykusu içinde şeytanın her türlü yönlendirmesine açık hale gelir. (Bkz. Mesnevi-i Nuriye, Hubâb Başlığı ve Sözler, Otuz İkinci Söz (Üçüncü Mevkıf)

12. Egoizmi Tetiklemek: Her Şeyin Merkezine Kendini Koymak

• Ayet: “Heva ve hevesini (kendi arzu ve egosunu) ilahı edinen kimseyi gördün mü?” (Furkân Suresi, 43)
• Hadis: “Üç şey helak edicidir: Kendisine uyulan cimrilik, peşinden gidilen heva (ego/arzu) ve kişinin kendi nefsini (aklını, her şeyini) beğenmesidir.” (Beyhakî, Şuabü'l-Îmân, 5/354)
• Risale-i Nur Bakışı: Otuzuncu Söz'de açıklandığı gibi, insandaki “ben” (ene) duygusu aslında Allah'ın mutlak sıfatlarını anlamak için verilmiş hayali bir ölçü birimidir. Şeytan bu duyguyu saptırarak insana “Sen bağımsızsın, kendi kendinin sahibisin” fikrini üfler ve onu bencil bir firavuna dönüştürmeye çalışır.

13. Kurtuluş Reçetesi: İman, Zikir ve Allah'a Sığınmak

• Ayet: “Eğer şeytandan bir vesvese seni dürtecek olursa hemen Allah'a sığın. Şüphesiz O, hakkıyla işitendir, hakkıyla bilendir.” (Fussilet Suresi, 36) / “Şüphesiz şeytanın hilesi zayıftır.” (Nisâ Suresi, 76)
• Hadis: “Kim sabahleyin üç defa 'Eûzü billâhi's-semî'i'l-alîmi mine'ş-şeytânirracîm' der ve Haşr Suresi'nin son üç ayetini okursa, Allah onun için akşama kadar dua edecek yetmiş bin melek görevlendirir.” (Tirmizî, Sevâbü'l-Kur'ân, 22)
• Risale-i Nur Bakışı: Şeytanın desiselerine karşı en birinci çare; aczini anlayıp sarsılmaz bir imanla Allah’ın dergahına iltica etmek ve vesveseyi ciddiye almayarak maddesini eritmektedir. Çünkü şeytanın hilesi bir balon gibidir; hakikat nurları ve ilahi zikir karşısında sönmeye mahkumdur. (Bkz. Sözler, Yirmi Birinci Söz, İkinci Makam, Beşinci Vecih)

Sözün Özü:

İçinde bulunduğumuz bu ahir zamanın ahirinde şeytan yukarıda saydığımız ve sayamadığımız sayısız tuzaklarını, planlarını yoğun bir şekilde uygulamaktadır. Dolayısıyla sahabenin korktuğu** bu zamanda insanın en büyük bir vazifesi, imanını kurtarmaktır. İman tefekkürle, ilimle, marifetle kuvvetlenir. İşte Risale-i Nur, bu asrın insanına Kur'an'ın bir mucize-i maneviyesi olarak bu marifeti ders veriyor.

**Sahabelerin ahir zaman fitnelerinden ne kadar korktuğuna dair en meşhur delil, Hz. Peygamber’in Deccal’i anlattığı esnada verdikleri tepkidir. Nevvas b. Sem’an (r.a.) anlatıyor:

"Resûlullah (s.a.v.) bir sabah Deccal’den bahsetti. Onu o kadar indirip kaldırdı (ehemmiyetle anlattı ve tehlikesine dikkat çekti) ki, biz onu Medine'nin dışındaki hurmalıkların içinde sanıp korktuk." (Müslim, Fiten, 110).