Erkan Emre Haberi;

Projenin maskotu ise sokak görüntülerini çeken KaraGöz.
Dünyada giderek yayılmaya başlayan uzun adıyla Coğrafi Bilgilendirme Sistemleri (CBS) artık Türkiye'de de başlıyor. Muğla Üniversitesi İnşaat Mühendisliği Bölümü Öğretim Üyesi Yard. Doç. Dr. Ceyhun Özçelik'in başlattığı bu proje, gündelik ve iş hayatımıza girerse, büyük kolaylıklar sağlayacak. Bu sistemin daha temel sürümü olan 'Street View', artık neredeyse tüm gelişmiş ülkelerde kullanılıyor. Google ve Yahoo gibi internet arama motorlarının sunduğu bu hizmet bundan birkaç ay önce Rus arama motoru Yandex tarafından ülkemize getirildi. İstanbul'u görüntüleyerek işe başlayan Yandex, kullanmasını bilenler için önemli bir kolaylık sunmuştu. Türkçede 'Sokak Görüntüleme Sistemleri' olarak bilinen bu hizmet, kullanıcılarını gitmek istedikleri mekana sanal olarak götürüyor. Daha önce hiç gitmediğiniz yerlere gidiyor ve oralara aşinalık kazanıyorsunuz. Tabii adresinizin özel kameralarla donatılmış arabalar tarafından daha önceden görüntülenmiş olması gerekli. Eğer görüntüler haritada mevcutsa, bilgisayarınızın başında sanki oradaymış gibi gezebiliyor ve çevreyi inceleyebiliyorsunuz.

Peki CBS nedir?

Coğrafi Bilgilendirme Sistemleri, her türlü yerleşim alanı ve arazi bilgilerinin toplandığı bir veritabanı. Bu sistemde, depolanan bilgiler işlenerek analiz ediliyor ve birçok kaynaktan alınan bilgi, aynı taban üzerinden kullanıcılara sunulabiliyor. Sistem üzerinde sorgulama yapan bir kimse, aynı anda birçok bilgiye hızlıca ulaşabiliyor.

Örneğin, İstanbul-Ankara yolunun 335. kilometresinde bulunan bir köprünün her türlü ölçülerine, ne zaman yapıldığına, mimarının kim olduğu ve malzemesinde nelerin kullanıldığına ulaşabilmek mümkün. CBS, aynı anda birçok yerden girilen verilerin haritaya yansımasıyla dev bir bilgi kaynağına dönüşüyor. Bu bilgi kaynağının en büyük özelliği ise bilgilerin uzmanlar tarafından ayıklanması. Zira elenmemiş bilgiler, sistemi çöplüğe dönüştürebilir.

Karayolu gözetleme aracı

CBS projesi, çalışma grubu tarafından dizayn edilen Karayolları Gözetleme aracı üzerinden gerçekleşiyor. Kısa adı KaraGöz olan aracın üzerine kurulan kayıt sistemiyle, aracın geçtiği mekanlardaki her türlü unsur, seyir esnasında kaydediliyor. Kaydedilen bilgiler, zaman etiketleriyle beraber online olarak veri işleme merkezine aktarılıyor. Ayrıca araçta bulunan, araç kontrol bilgisayarı ve merkez bilgisayarlarıyla da yol üzerindeki her türlü geçit, yol, köprü, menfez, sanat yapısı, park alanı, trafik işareti, trafik kazaları, meteorolojik veriler, ağaçlandırma çalışmaları, turistik alanlar gibi her türlü olgunun analizi çıkarılıyor. Bu şekilde, uzaktan algılama teknolojisiyle alansal ve zamansal veri elde edilmiş oluyor.

Proje ilk olarak Muğla-Akyaka yolu üzerinde başlamış. Karayolları 26. Bölge şefliğinin de desteklediği ve Ceyhun Özçelik'in yürüttüğü bu proje, harita teknikerliği ve inşaat mühendisliği talebelerinden oluşan 10 kişilik bir çalışma grubu eşliğinde yürütülüyor.

Dev bir arşiv olacak

Sistem aslında yüklenen bilgi nispetinde bir arşiv hizmeti sunuyor. Bu arşivin en büyük özelliği farklı alanlardan girilen bilgileri süzüp bunlar üzerinden analiz yapabilmesi. Ceyhun Özçelik, çalışmanın görselden ziyade işlevsel olmasını hedeflenmiş. Karayolları 26. Şube şefliği proje için sponsor olmuş ve çalışma grubuna Karayolları Gözlem Aracı vermiş. Ceyhun Hoca, projeye ilk etapta istediği gibi bir destek bulamasa da, çalışmasının önemini anlatınca yetkililerin teveccüh gösterdiğini ifade ediyor. Özellikle Muğla Karayolları Bölge Şefi Duru Öztop, yardımda bulunmuş.

CBS, şimdilik seyahat etmekten çok yerel verilere ulaşmak isteyenler için büyük bir fırsat sunuyor. Karayolları'nın beş yıla kadar tuttuğu veriler ışığında şekillenecek olan proje tam anlamıyla çalışmaya başlayınca, farklı türlerdeki bilgiler de sisteme kaydedilecek. Ceyhun Özçelik, devletin bundan önceki çalışma prensibini açıklarken; "Kaydedilen bilgiler 5 yıl boyunca muhafaza edilir, ondan sonra tutulması zorunlu olmayan evrak statüsünde imha edilirdi." diyor. Sistemin ileriki zamanlarda sadece karayolları ile de sınırlı kalmayacağına inanan genç bilim adamı, "Artık her girilen bilgi muhafaza edilecek ve bunlar dev arşivler gibi hantal bir yapıdan kurtulacak." diyerek projenin ne kadar faydalı olacağını belirtiyor.

Buna göre, artık Karayolları'nın yürüttüğü çalışma ve projelerin en ufak ayrıntısı gözden kaçmayacak. 2005 yılında atılan asfaltın sorumlusu ve çalışanlarından tutun, yollardaki tabelanın hangi fabrikada imal edildiğine kadar her şey korunabilecek. Karayolları Bölge Şefi Duru Öztop da, bu çalışmaların kazaları önlemede büyük faydalar sağlayacağını, özellikle sistemin birçok açıdan desteklenmesiyle hata paylarının azalacağını ifade ediyor. Artık gelecekteli bir proje için bulunan yere kadar gidip uzun süreler ölçüm almak yerine, bakanlıklar, belediyeler, DSİ gibi kurumların sağladıkları ortak verilerle daha sağlıklı sonuçlar elde edilebilecek.

5393 sayılı Belediyeler Kanunu, tüm belediyelere "Kent Bilgi Sistemleri'ni kurma zorunluluğu getiriyor. Bu sistem aslında CBS'nin bir benzeri. Yasa tarafından konulan bu zorunluluğa belediyeler henüz yeterince rağbet etmemiş. Birçok belediye CBS'ye ya henüz hiç geçiş yapmamış ya da geliştirilen sistem anncak basit sorgulamalar yapabilecek nitelikte kalmış.

Coğrafi bilgilendirme sistemi nasıl ortaya çıktı?

Coğrafi Bilgilendirme Sistemi 19 yy.'da İngiliz bilim adamı George Snow'un çalışmaları sırasında ortaya çıkar. Londra'da birçok kişinin ölümüne sebep olan kolera salgını üzerine araştırma yapan Snow, hastalığın nereden yayıldığını öğrenmek ister. Hastaların oturdukları yerleri haritalar üzerinde işaretler ve bu işaretli yerleri Londra haritasının üzerine koyar. Bu safhada ilginç bir detaya rastlayan Snow, hastaların bir su kuyusu etrafında yoğunlaştığını fark eder. Yapılan incelemede kuyuda ölü bir fare olduğu tespit edilir. Coğrafi Bilgilendirme Sistemi işte bu şekilde ortaya çıkar ve birçok projenin fizibilite, istatistik çalışmalarına büyük katkı sağlar.

Zaman