Çöp toplayıcılarının aylık gelirleri bin ile 4 bin lira arasında değişiyor. İstanbul'da 100 bin Türkiye genelinde ise 200 bin civarında atık toplayıcısı bulunuyor.

Her gün yanlarından geçtiğimiz çöp toplayıcıları (ya da genel tabiriyle çek-çek'çiler) 1.2 milyar TL'lik bir sektörün önemli parçası durumunda. Atık kağıt ve plastik toplayan bu sokak emekçilerinin sayısı İstanbul'da 100 bin Türkiye çapında ise 200 bini buluyor. Çevre ve Şehircilik Bakanlığının şirketlere her yıl belli bir atığı geri kazandırma zorunluluğu getirmesi Türkiye çapında 200'ü aşkın geri dönüşüm fabrikası kurulmasına yol açtı. Adeta devasa bir fabrika gibi çalışan çöp toplayıcıları kendilerine ait bölgelerinde katı atıkları ayrıştırarak doğrudan ya da aracılar vasıtasıyla şirketlere satıyorlar. Aylık gelirleri ise ortalama 1000 ile 4000 TL arasında değişiyor. Atık kağıdın kilo başına kazancı 15 kuruş civarında. Ülkemizde atık kağıt birim fiyatı kalitesine göre değişmekle birlikte genellikle 0,1-0,2 dolar/kg arasında. Toplayıcılar ise, 3-5 kişi birleşerek depo kiralıyorlar ve buradaki atıkları ayrıştırarak geri dönüşüme kazandırıyorlar.

BELEDİYELER NEDEN GÖRMEZDEN GELİYOR?

Sokak toplayıcıları tarafından gerçekleştirilen bu kaçak toplama faaliyetleri ekonomi ve çevrenin korunmasına önemli katkılar sağlarken, Türkiye'de katı atık toplama sisteminin henüz kurumsallaşmadığını da gösteriyor. Belediyelerin bu yönde çabaları olsa da yetersiz seviyede kalıyor. Yıllık 1.2 milyar liralık bu sektörde geri kazanımdan sağlanan kazançlar belediyelerin gelirlerini arttıracak nitelikte. Bu konuda Esenler Belediyesi 2010 yılında bir projeye öncülük etti. El arabasıyla çöp toplayan 45 kişi belediye bünyesinde işe alınarak hem sabit maaşa hem de sosyal güvenceye kavuştu. Bu kişiler atıkları, Esenler'deki tesislere getirerek belediyeye eleman ve maliyet avantajı sağlıyor.

 Eğer onlar atıkları toplamasa, 1 ton kağıt için 17 yetişkin ağaç kesilecek. Türkiye’de yılda 2.5 milyon ton atık kağıt geri dönüşüm tesislerinde işlenerek geri dönüşümlü kağıt haline getiriliyor. Atık Kağıt ve Geri Dönüşümcüler Derneği’nden (AGED) tarafından derlenen bilgiye göre yılda 5.5 milyon ton kağıt kullanılıyor.

NİŞANTAŞI HALLAÇ PAMUĞU GİBİ OLUYOR

Osmanbey bölgesinde tekstilcilerin işyerlerini kapatmalarına yakın saatlerinde büyük bir curcuna yaşanıyor. Esnafın yola bıraktıkları kutu, naylon ve diğer atıklar tüm sokağı kaplıyor. Burada özellikle Roman vatandaşlarının ağılıklarının hissedildiği bir çöp toplama çılgınlığı yaşanıyor. Konuştuğumuz kişiler ortalama 15 20 dakika içinde yüzlerce kilo kağıt topladıklarını söyleyerek 'Burası her çekçekçinin hayali' diyorlar. Tabii ki bölgede çalışmak herkese nasip olmuyor. Çünkü diğerleri kendi bölgelerine kesinlikle yeni toplayıcıları yaklaştırmıyorlar. Bunun için zamanında polis ve zabıtayla bile çatıştıklarını dile getiriyorlar. Esnaf ise belediyenin yapması gereken bu işin toplayıcılar tarafından yerine getirildiğini ifade ediyorlar.

20 kilo karton bir ekmek

Çöp toplayıcıları belediyeler ve firmalara önemli ölçüde maliyet avantajı sağlıyor. Çünkü onların yapması gereken işi üstleniyorlar. Ancak ekonomiye sağladıkları bu katkının yanında hemen hepsi kötü şartlarda ve sigortasız olarak geçimlerini sağlamak zorunda hem yerel yönetimler hem de dev şirketlere büyük bir maliyet ve insan kaynağı tasarrufu sağlıyor. Tarlabaşı'nda kendilerine depo kiralayan Muharrem ve Ahmet Küçük kardeşler 5 yıl önce Diyarbakır'dan gelmişler. İstanbul'da 100 bin kişilik çek-çekçi nüfusunun çok az bir kısmının hayat standartlarını yükselttiğini söylüyor. Ahmet Küçük, 'Çoğumuz depo ya da bekar odalarında kalıyoruz' diyor. Muharrem Küçük ise 9 yaşındaki kardeşlerini de geçen yıl yanlarına alarak Tarlabaşı ve Harbiye civarında sabah 6'da başlayan bir mesainin zorluklarını anlatarak 'Kimi zaman aracılar paramızı ödemez, büyük şirketler bu bölgelerdeki çöp toplayıcılarının sayısını artırarak bizi birbirimize kırdırır. 20 kilo toplarsınız 1 ekmek parası alırsınız. Aramızda madde bağımlısı da var aile geçiren de' şeklinde durumu özetliyor. Ne kadar böyle sürer sorusuna ise 'Böyle gitmez ama hayat gayesi' diyerek bir anlamda 'gidebildiği kadar' cevabını veriyor.

Yeni Şafak