Günahın Mahiyeti, Kalpteki Tesiri ve Mânevî Tamir
Risale-i Nur’da günah, yalnızca yasaklanmış bir fiil olarak değil, insanın mânevî hayatında meydana getirdiği tahribat açısından ele alınır. Bediüzzaman, bu hakikati, “Bütün fenalıklar ve günahlar ve şerlerin mayası ve esasları ademdir, tahriptir.” sözüyle ifade eder. (1)
Hayır ve kemal birçok unsurun bir araya gelmesiyle meydana gelir. Tahrip ise daha kolay gerçekleşir. Bir binanın yapılması uzun bir emek gerektirirken, küçük bir müdahale onun zarar görmesine sebep olabilir. Bediüzzaman’ın tahrip ve tamir üzerinden yaptığı bu değerlendirme, günahın neden olduğu mânevî bozulmayı anlamak açısından temel bir çerçeve sunar. (2)
Günahın Kalpte Başlayan Tahribatı
Günahın ilk ve en önemli sonuçlarından biri, kalpte meydana gelen mânevî yaradır. İkinci Lem’a’da günahların kalbe işleyerek onu zamanla karartabileceği ve katılaştırabileceği, böylece nur-u imanın zayıflamasına yol açabileceği ifade edilir. (3)
Bu bakımdan günah yalnızca dış dünyada gerçekleşen bir davranış değildir. İnsanın iç dünyasında iz bırakan ve mânevî hayatını etkileyen bir tahriptir.
Günahın tehlikesi, işlendiği andaki sonuçla sınırlı değildir. Tekrarlandığında insanın mânevî hassasiyetini zayıflatabilir. Böylece başlangıçta küçük görülen bir hata, kalpte daha derin bir yaraya dönüşebilir.
Bu sebeple Risale-i Nur’da günahın ardından istiğfar ve tövbeye yönelmek önemli bir yer tutar. (4)
Kalpteki Tahribatın İman Hayatına Tesiri
Kalpte meydana gelen bu tahribatın en önemli yönlerinden biri, iman hayatını etkileyebilmesidir. Bediüzzaman günah ile küfrü birbirinden ayırır; günah işleyen her insanın küfre gireceğini söylemez. Bununla birlikte günahın iman üzerinde tehlikeli bir tesir meydana getirebileceğine dikkat çeker:
“Herbir günah içinde küfre gidecek bir yol var.” (5)
Buradaki temel ölçü şudur: Günah doğrudan küfür değildir; fakat günahın kalpte meydana getirdiği tahribat, imanî hayatı zayıflatabilecek bir sürece dönüşebilir.
Bu sebeple günah ne küçümsenmeli ne de günah işleyen kişi hakkında ölçüsüz hükümler verilmelidir. Risale-i Nur’un yaklaşımı, günahın tehlikesini göstermekle birlikte tövbe ve ıslah kapısını da açık tutar.
Tahribatın Derinleşmesinde Şeytanın Desiseleri
Günahın kalpte meydana getirdiği tahribat, insanın zayıf damarlarının istismar edilmesiyle daha da derinleşebilir. Risale-i Nur’da şeytanın insanı günaha sevk etmesinde vesvese ve desiselerin önemli bir yeri vardır.
Şuâlar’da bu tahribatın boyutu şöyle ifade edilir:
“İns ü cin şeytanları az bir fiil ile büyük tahribat ve dehşetli mânevî yangınlar yaparlar.” (6)
Burada dikkat çekilen husus, küçük bir sebebin büyük bir tahribata dönüşebilmesidir.
Şeytanın önemli desiselerinden biri de insanın kendi kusurunu görmesine engel olmaktır. Çünkü kusurunu görmeyen insan, istiğfar ve tövbeye yönelmekte zorlanır. Böylece tahribatın fark edilmesi ve giderilmesi gecikir. (7)
Dolayısıyla günahın tahribatında yalnızca fiilin kendisi değil, fiilin yanlış görülmesi, savunulması veya önemsenmemesi de önem taşır.
Tahribatın Hayatın Diğer Alanlarına Yayılması
Günahın etkisi insanın kalbiyle sınırlı kalmayabilir. İnsan davranışları başkalarının haklarına ve hayatına temas ettiğinde mânevî tahribat, aile ve toplum hayatına da yansıyabilir.
Gıybet, iftira, haksızlık, zulüm ve kul hakkı bunun açık örnekleridir. Bediüzzaman özellikle gıybet ve kazfın, müminlerin sosyal hayatında meydana getirdiği zararlara dikkat çeker. (8)
Böylece günahın tahribatı kişisel alandan sosyal alana taşınır. Kalpte başlayan bir bozulma, davranışlara yansıdığında insanlar arasındaki güveni, hürmeti ve merhameti zedeleyebilir.
Bu açıdan günahın tahribatı üç temel alanda görülebilir:
Mânevî ve imanî hayatın zedelenmesi.
Şahsî ve ailevî hayatın zarar görmesi.
İçtimaî ilişkilerin bozulması.
Tahribata Karşı İlk Korunma: Takvâ
Tahribat ortaya çıktıktan sonra onu gidermeye çalışmak önemlidir. Fakat Risale-i Nur’un yaklaşımında asıl meselelerden biri, tahribat meydana gelmeden önce korunmaktır.
Bu noktada takvâ öne çıkar. Bediüzzaman, takvâyı günahlardan ve yasaklardan sakınmak olarak açıklar. Özellikle tahribatın ve menfî cereyanların arttığı dönemlerde takvânın öneminin daha da arttığını belirtir. (9)
Takvâ yalnızca günah işlemekten korkmak değildir. İnsanın mânevî hayatını tahrip edecek sebeplerden uzak durması ve günaha götüren yolları kapatmasıdır.
Bu nedenle takvâ, günahın tahribat mekanizmasına karşı koruyucu bir mânevî tedbir niteliğindedir.
Tahribin Ardından Mânevî Tamir
İnsan bütün tedbirlere rağmen hata edebilir. Risale-i Nur’da bu noktada ümitsizlik değil, tövbe, istiğfar ve mânevî tamir öne çıkar.
Bediüzzaman, istiğfar ve tövbenin insanın şerre yönelen meylini kırdığını ifade eder. (10)
Bu nedenle günah işlendiğinde yapılması gereken, ümitsizliğe düşmek değildir. Günahı fark etmek, kusuru kabul etmek, pişman olmak, istiğfar etmek ve aynı hataya yeniden düşmemek için tedbir almaktır.
Böylece günahın oluşturduğu tahribatın karşısına mânevî bir tamir süreci çıkar.
Tahripten Tamire: Risale-i Nur’un Bütüncül Yaklaşımı
Risale-i Nur’un günah anlayışında tahrip ile tamir birbirinden ayrı düşünülemez. Günah mânevî hayatta bir bozulmaya sebep olabilir. Buna karşılık iman, takvâ, ibadet, amel-i salih, tövbe ve istiğfar mânevî hayatın yeniden güçlenmesine vesile olur.
Bu bakımdan Risale-i Nur’un yaklaşımı yalnızca günahın zararlarını sıralamakla sınırlı değildir. Tahribatın nasıl başladığını göstermek, insanı bu tahribattan korumak ve meydana gelen zararın mânevî yollarla onarılmasını sağlamak bütünlüğü içinde ele alınır.
Böylece konu, günahın işlenmesiyle başlayıp tahribatın derinleşmesine, takvâ ile korunmaya ve tövbe ile tamire uzanan bir bütünlük kazanır.
Sonuç
Risale-i Nur perspektifinden bakıldığında günahın mânevî tahribatı şu bütünlük içinde anlaşılabilir:
Günah bir tahriptir.
Tahribatın ilk önemli yeri kalptir.
Kalpteki yara iman hayatını zayıflatabilir.
Şeytanın vesvese ve desiseleri bu süreci derinleştirebilir.
Tahribat davranışlara ve sosyal ilişkilere yansıyabilir.
Takvâ, tahribata karşı korunmanın temel yollarından biridir.
Tövbe ve istiğfar ise meydana gelen tahribatın mânevî tamirinin başlangıcıdır.
Bütün bu çerçevede Risale-i Nur’un temel ölçüsü açıktır:
“Bütün fenalıklar ve günahlar ve şerlerin mayası ve esasları ademdir, tahriptir.” (11)
Dolayısıyla günah meselesinin amacı yalnızca insanı korkutmak değildir. Asıl maksat, tahribatı fark ettirmek, kalbi uyandırmak, insanı korunmaya yöneltmek ve mânevî tamir yolunu göstermektir.
Dipnotlar
- Bediüzzaman Said Nursî, Şuâlar, On Birinci Mesele.
- Bediüzzaman Said Nursî, Şuâlar, On Birinci Mesele.
- Bediüzzaman Said Nursî, Lem’alar, İkinci Lem’a.
- Bediüzzaman Said Nursî, Lem’alar, İkinci Lem’a.
- Bediüzzaman Said Nursî, Lem’alar, İkinci Lem’a.
- Bediüzzaman Said Nursî, Şuâlar, On Birinci Mesele.
- Bediüzzaman Said Nursî, Hizmet Rehberi, nefsin kusurunu görmemek ve tevbe-istiğfar yolunun kapanması bahsi.
- Bediüzzaman Said Nursî, Barla Lâhikası, gıybet ve kazf bahsi.
- Bediüzzaman Said Nursî, Kastamonu Lâhikası, takvâ ve zamanın tahribatı bahsi.
- Bediüzzaman Said Nursî, Sözler, Yirmi Altıncı Söz.
- Bediüzzaman Said Nursî, Şuâlar, On Birinci Mesele.