Risale-i Nur'un mahiyeti ve tefsir alanındaki konumu için Dr. Fatih Çelikel tarafından hazırlanan "İman Esasları Bağlamında Kur'ân'ın Manevî Tefsiri: Risâle-i Nur Örneği" adlı eser aşağıdaki anlamları akademik düzeyde ortaya koymaktadır.
1. Risale-i Nur, müellifinin ifadesiyle "manevî tefsir" niteliğinde bir Kur'ân tefsiridir. Bu yaklaşım, ayetlerin lafzî açıklamasından ziyade onların ihtiva ettiği imanî hakikatlerin beyan, izah ve ispatını merkeze almaktadır.
2. Risale-i Nur'un temel metodolojik ekseni "hakikat eksenli tefsir" anlayışıdır. Bu yöntemde ayetler, dil tahlilleri veya tarihî ayrıntılar yerine, ihtiva ettikleri evrensel hakikatler esas alınarak yorumlanmaktadır.
3. Risale-i Nur, klasik tefsir geleneğini reddeden değil, onu tamamlayıcı bir fonksiyon üstlenen bir tefsir anlayışı geliştirmektedir. Klasik tefsirler imanî hakikatleri çoğu zaman icmalî biçimde ele alırken, Risale-i Nur bunları ayrıntılı delillerle temellendirmeyi hedeflemektedir.
4. Risale-i Nur'un temel amacı, taklidî imanı tahkikî imana dönüştürmektir. Bu nedenle eser, çağın inanç problemlerini dikkate alarak iman esaslarını aklî ve mantıkî delillerle temellendiren bir tefsir karakteri taşımaktadır.
5. Risale-i Nur'da tefsir, yalnızca metni açıklama faaliyeti değil; Kur'ân'ın ortaya koyduğu hakikatleri ispat etme süreci olarak görülmektedir. Bu sebeple "beyan", "izah" ve "ispat" birlikte yürütülen metodolojik ilkeler hâline gelmektedir.
6. Risale-i Nur'un en belirgin özelliklerinden biri şuhûdî tefsir metodunu kullanmasıdır. Kur'ân'da bildirilen iman hakikatleri, kâinatta gözlemlenen düzen, tabiat olayları ve deneyimlenebilir gerçeklikler üzerinden temellendirilmektedir.
7. Risale-i Nur, Kur'ân'ın kevnî ayetlerini sistematik biçimde delil olarak kullanmaktadır. Böylece tabiat ve kâinat, ilâhî hakikatlerin anlaşılmasını sağlayan epistemolojik bir kaynak niteliği kazanmaktadır.
8. Risale-i Nur'da temsil (analoji) yöntemi, soyut iman hakikatlerini somutlaştıran temel anlatım tekniğidir. Bu yöntem sayesinde derin metafizik meseleler farklı eğitim seviyelerindeki okuyucular tarafından kavranabilecek biçimde sunulmaktadır.
9. Risale-i Nur, ayetleri çoğu zaman bağlamlarının ötesindeki küllî hakikatler açısından yorumlamaktadır. Böylece belirli tarihî olaylara ilişkin ayetlerden evrensel iman ilkeleri çıkarılarak bütün zamanlara hitap eden yorumlar geliştirilmektedir.
10. Risale-i Nur, klasik mushaf tertibine göre hazırlanmış bir satır satır tefsir değil; iman konularını merkeze alan tematik (konulu) bir tefsir yaklaşımı sergilemektedir. Müellif, çağın ihtiyaçları sebebiyle bu yöntemin daha işlevsel olduğunu savunmaktadır.
11. Risale-i Nur'un özgünlüğü, Kur'ân'ın imanî hakikatlerini modern dönemin şüphe ve itirazlarını dikkate alarak; hakikat eksenli, şuhûdî ve temsil temelli bir metodolojiyle ayrıntılı biçimde açıklayıp temellendirmesinde yatmaktadır.