- Dünya sevgisi: Malı, makamı ve rahatlığı hayatın asıl gayesi hâline getirmek.
- Enaniyet (benlik): Kendini merkeze koymak, her şeyi kendi çıkarı ve bakış açısıyla değerlendirmek.
- Kibir: Kendini başkalarından üstün görmek, kusurlarını kabul etmekte zorlanmak.
- Hırs: Elindekine kanaat etmeyip sürekli daha fazlasını istemek.
- Haset: Başkasının nimetine, başarısına ve itibarına tahammül edememek.
- Riya ve gösteriş: İyiliklerini Allah rızasından çok insanların takdiri için yapmak.
- Gaflet: Ölümü, ahireti ve yaratılış gayesini unutup dünya meşguliyetlerine dalmak.
- Sabırsızlık: Zorluklara tahammül edememek, her şeyin hemen gerçekleşmesini istemek.
- Haz düşkünlüğü: Anlık zevkleri aklın, vicdanın ve ahlaki sorumlulukların önüne geçirmek.
- Nefsi haklı çıkarma: Kusurlarını mazeretlerle örtmek, hatasını kabul etmek yerine kendini savunmak.
- Menfaatçilik: İlişkileri çıkar üzerine kurmak, menfaat sona erdiğinde vefayı terk etmek.
- Taklitçilik: Hakikati araştırmadan çoğunluğun düşünce ve davranışlarına uymak.
- Ümitsizlik: Allah’ın rahmetinden, tövbeden ve kendini düzeltme imkânından uzaklaşmak.
- Suizan: İnsanların niyetlerini delilsiz biçimde kötüye yormak.
- Gıybet ve kusur araştırma: Başkalarının hatalarını konuşmakla meşgul olup kendi kusurlarını ihmal etmek.
- İsraf ve tüketim tutkusu: Nimetleri ölçüsüz kullanmak, sahip olduklarıyla değer kazanacağını sanmak.
- Tamah: Daha fazlasını elde etmek uğruna kanaati ve ahlaki sınırları terk etmek.
- İrade zayıflığı: Doğruyu bildiği hâlde nefsine, arzularına ve kötü alışkanlıklarına karşı koyamamak.
- İlkesizlik: Menfaat, baskı veya çevrenin etkisi karşısında doğruluktan vazgeçmek.
- Merhamet ve vefa eksikliği: Başkalarının acısına duyarsız kalmak, insan ilişkilerinde sadakati ve fedakârlığı kaybetmek.
- Tövbe ve nefis muhasebesini ihmal: Yanlışlarını normalleştirmek, kendisiyle yüzleşmekten kaçmak ve ıslahını ertelemek.
Bu zaafların önemli bir kısmı üç temel eğilimde birleşir: enaniyet, hubb-u dünya (dünya sevgisi) ve gaflet. Enaniyet insanı kendine, dünya sevgisi menfaate, gaflet ise hayatın asıl gayesinden uzaklaşmaya yöneltir.
Bediüzzaman'ın eserleri ışığında meseleye bakıldığında, insanın en büyük tehlikelerinden biri yalnızca kusur işlemek değil, kusurunu göremeyecek ve savunmaya başlayacak kadar nefsine bağlanmasıdır.
Not: Bu 21 madde, ahir zamana özgü olduğu kesin olarak ileri sürülen bir liste değil; çağdaş insanın ahlaki ve manevi zaaflarını değerlendiren tematik bir tasniftir.