Yapay zekâ şirketlerinin modellerini eğitmek için kullandıkları verilerin nasıl elde edildiğine ilişkin tartışmalar yeni bir boyut kazandı. Claude’un geliştiricisi Anthropic’in milyonlarca basılı kitabı satın alıp fiziksel olarak parçalayarak dijitalleştirdiği, ABD’de yazarlara karşı yürütülen Bartz v. Anthropic telif hakkı davasında ortaya çıkan mahkeme kayıtlarıyla ortaya çıktı. Belgelerde ortaya konulan yöntem; kitapların ciltlerinin sökülmesi, sayfalarının kesilmesi, taranarak dijital kopyalarının oluşturulması ve fiziksel nüshaların daha sonra elden çıkarılmasını içeriyor. Mahkeme kararında bu işlem açıkça "yakıcı tarama" olarak tanımlandı.
PROJENİN ADI: “PROJECT PANAMA”
Anthropic’in operasyonunun şirket içindeki kod adının “Project Panama” olduğu öğrenildi. Dava dosyası kapsamında açılan şirket içi belgede projenin amacı, özetle “dünyadaki bütün kitapları yıkıcı biçimde taramak” olarak tarif edildi.
Aynı belgede projenin kod adıyla yürütülmesinin gerekçesi olarak, Anthropic’in bu çalışma üzerinde faaliyet gösterdiğinin şirket dışından bilinmesinin istenmediği belirtiliyor.
Washington Post’un mahkeme kayıtlarına dayanarak aktardığına göre Anthropic, 2024’ün başlarında hızlandırdığı proje kapsamında yaklaşık bir yıl içinde on milyonlarca dolar harcayarak milyonlarca fiziksel kitap satın aldı.
KİTAPLARIN CİLTLERİ SÖKÜLDÜ, SAYFALAR KESİLDİ
Asıl dikkat çekici ayrıntılar ise kitapların nasıl dijitalleştirildiğine ilişkin. ABD Kaliforniya Kuzey Bölgesi Federal Mahkemesi’nin kararı süreç açık biçimde ortaya konuluyor. Anthropic’in hizmet aldığı şirketler önce kitapların ciltlerini söktü, ardından sayfaları tarayıcıların işleyebileceği ölçülere göre kesti ve bütün sayfaları dijital ortama aktardı.
Mahkeme kararına göre, her fiziksel kitabın yerine, sayfa görüntülerini ve makine tarafından okunabilir metni içeren bir PDF dosyası oluşturuldu. Anthropic bu şekilde milyonlarca kitabın kopyasını edindi. Fiziksel kitap ise bu işlemin ardından korunmayarak imha edildi.
HİDROLİK MAKİNELERLE KESİLDİ
Dava kapsamında ortaya çıkan belgeler, operasyonun endüstriyel ölçekte yürütüldüğünü de gösterdi. Mahkemeye sunulan belgelere göre Anthropic’in çalıştığı tarama şirketlerinden Datamation Imaging Services, kitapların sırtlarını ve ciltlerini hidrolik kesme ekipmanlarıyla ayırıyor, serbest kalan sayfaları daha sonra endüstriyel yüksek hızlı tarayıcılardan geçiriyordu.
Hizmet sağlayıcının teklifinde, yalnızca altı aylık dönemde 2 milyona yakın kitabın dönüştürülmesi ve ardından imhasından bahsediliyor.
TARANDIKTAN SONRA KÂĞITLAR GERİ DÖNÜŞÜME GİTTİ
Mahkemenin esas kararında fiziksel nüshalar için "imha edildi" ifadesi kullanılıyor. Dava kapsamında açılan belgeleri inceleyen Washington Post, kesilen kitaplardan kalan kâğıtların geri dönüşüm sürecine gönderildiğini aktardı.
Böylece süreç kabaca şu şekilde işledi: Anthropic kitapları toplu olarak satın aldı; kitapların sırtları kesildi; sayfalar ayrıldı; yüksek hızlı tarayıcılarla dijitalleştirildi; metinler makine tarafından okunabilir hale getirildi ve fiziksel kitap artık kullanılabilir bir kitap olmaktan çıkarılarak elden çıkarıldı.
NEDEN İNTERNET DEĞİL DE KİTAPLAR?
Mahkeme belgeleri ve şirket içi yazışmalara ilişkin haberler, Anthropic yöneticilerinin kitapları özellikle yüksek kaliteli insan üretimi metin olarak gördüğünü ortaya koyuyor.
Şirket içinde, internet üzerindeki metinlerin giderek daha fazla yapay zekâ üretimi içerikle karışmasının model kalitesini olumsuz etkileyebileceği değerlendirmeleri yapılırken, özellikle yapay zekâ çağından önce yayımlanmış kitapların dil modelleri açısından daha değerli olduğu düşünülüyordu.
Anthropic’in oluşturduğu dijital koleksiyondan seçilen kitap grupları, daha sonra Claude gibi şirketin yapay zekâ hizmetlerinin arkasındaki büyük dil modellerinin geliştirilmesinde kullanıldı.
MAHKEME: SATIN ALINAN KİTAPLARIN TARANMASI “ADİL KULLANIM”
Ancak dava, şaşırtıcı bir hukuki sonuç da ortaya çıkardı. ABD Bölge Yargıcı William Alsup, Anthropic’in yasal olarak satın aldığı fiziksel kitapları imha ederek bunların yerine şirket içinde kullanılan dijital kopyalar oluşturmasını ABD telif hukuku açısından adil kullanım kapsamında değerlendirdi.
Mahkeme, Anthropic’in fiziksel nüshaları satın aldığını ve daha sonra basılı nüshanın yerine dijital bir kopya koyduğunu; bu dijital nüshaların şirket dışına satıldığı veya dağıtıldığına ilişkin kanıt bulunmadığını dikkate aldı.sDolayısıyla milyonlarca basılı kitabın kesilip taranması tek başına hukuka aykırı bulunmadı.
MİLYONLARCA KORSAN KİTAP DA SATIN ALINMIŞ
Anthropic davasının ikinci ve ayrı ayağında ise çok daha farklı bir tablo ortaya çıktı. Mahkeme kayıtlarına göre şirket daha önce Books3, Library Genesis (LibGen) ve Pirate Library Mirror (PiLiMi) gibi kaynaklardan 7 milyondan fazla korsan kitap kopyası indirmiş. Mahkeme, satın alınan fiziksel kitapların taranmasıyla korsan olarak elde edilen dijital kitapların aynı hukuki durumda olmadığına hükmetti.
KORSAN KİTAPTAN GELEN CEZA
Korsan kitaplar üzerinden açılan telif davasında Anthropic daha sonra yazarlarla 1,5 milyar dolarlık uzlaşmaya gitti. Geçtiğimiz haftalarda federal mahkeme tarafından nihai olarak onaylanan anlaşma, 482 binden fazla eseri kapsıyor ve hak sahiplerine eser başına yaklaşık 3 bin dolar ödeme yapılmasını öngörüyor.
Ancak bu ödeme, Anthropic’in fiziksel kitapları satın alıp keserek taramasının mahkeme tarafından hukuka aykırı bulunmasından kaynaklanmıyor. Uzlaşmanın merkezinde şirketin korsan kaynaklardan elde ettiği kitap kopyaları bulunuyor.
Karar