İskilipli Atıf Hoca'yı idama götüren "Şapka Kanunu" yüzünden Rize'de 15 Aralık 1926 yılında yapılan bir eylem sırasında 17 kişinin hayatını kaybettiği ortaya çıktı. Şapka Kanunu'nun çıkmasından sonra halka dayatılan "şapka giyme zorunluluğu" karşısında "bize karışmayın, sarığımıza elbisemize karışmayın, kim ne isterse onu giysin" diye karşı çıkanlar tek tek idam edidi.
Mehmet Sılay'ın Düşün Yayınları'ndan çıkan İkilipli Atıf Hoca isimli kitabında yer alan bilgilere göre, bir eylem sırasında güvenlik güçleri 17 kişiyi öldürüyor, gezici seyyar mahkeme ise 8 kişiyi yargılamadan idam ediyor.
"SARIĞIMIZA KARIŞMAYIN"
Rize'de 15 Aralık 1926 günü, Rize Ulu Camii imamı Şaban Hoca, cami önünde bulunan kalabalığa seslenerek "Biz akaid-i diniyeye hizmetkarlık ve bağlılık isteriz,. İnanmayan inanmasın fakat inananlara zulm edilmesin, tek isteğimiz sarığımıza, sakılımıza ve cübbemize dokunulmasın. Şapkayı giyenler giysin; ama giymeyenler hapse atılmasın" şeklinde hitap etmiş.
Dönemin yarı resmi gazetelerinden Hakimiyet-i Milliye Gazetesi, yaşanan olayları şöyle anlatıyor: "Rize'nin Bataniye bölgesinde Ulu Camii imamı Hafız Şaban Hoca ile Muhtar Yakup ve arkadaşları köyden gelen halkı Ulu Camii önünde toplamışlardı. Şaban Hoca heyecanla konuşuyordu: Hükümette din düşmanlığı baş göstermiştir. Memlekette herkes şapka giymeye zorlanıyor. Giymeyenler hapisten idama kadar cezalara carpılıyor. Buna karşı duyarsız kalmak dinimimezde günahtır. Ayaklanma vacip olmuştur!"
"SADECE DİNİMİZE SAYGI İSTİYORUZ"
Biz herkes dinimize girsin demiyoruz, biz hükümetten sadece dininmize saygı ve bağlılık istiyoruz. Müslümanlara ve İslam'a zülmedilmesine müsaade etmeyeceğiz!" deyince halk hükümte konağına doğru yürüyüşe geçiyor.
Hakimeyit-i Milliye gazetesine göre, isyancılar-direnişçiler hükümet konağını ele geçiriyorlar. Ankara hükümeti Rize üzerine büyük bir askeri kuvvet gönderiyor. Rivayete göre üç gün süren halkla asker arasındaki çatışmada yüzlerce köylü hayatını kaybediyor. Bölgeye hemen gezici seyyar, İstiklal Mahkemesi yetişiyor. Birgün içinde temyizi, itirazı ve avukatı olmayan mahkeme kararını veriyor.
17 ÖLÜ, 8 İDAM
"Bunlar İslam devleti istiyorlar. Hilafeti istiyorlar ve kendi şer düşüncelerine halkı da alet ediyorlar!"
Tutuklanan 143 kişinin 8'i meydanda asılarak idam ediliyor. 17 kişiye 15'er yıl ağır hapis, 22 kişiye 10'ar yıl hapis 19 kişiye 5'er yıl hapis geri kalanlara da hafif cezalar veriliyor.
Oysa aynı olayı anlatan görgü tanıkları ise köylerden toplanan yaklaşık 100 kişilik bir grubun sadece yürüyüş yaptığını ve hükümet konağına doğru yola çıktıklarını ancak bu sırada hükümetin gönderdiği güçlerin şehri top ateşi altına aldığını ve resmen bir katliam yaptığını anlatırlar.
Dünya Bülteni