Dilek Hayırlı'nın haberi
18 yıl boyunca reyting ölçümlerini yapan AGB, iddialara cevap veremeyince Televizyon İzleme Araştırma Komitesi (TİAK) anlaşmasını iptal etmişti. Reklam pastasının şekillenmesinde önemli bir yeri olan reyting denetimlerine yeni düzenleme geliyor. Hazırlanan Radyo ve Televizyonların Kuruluş ve Yayın Hizmetleri Hakkında Kanun Tasarısı Taslağı ile reyting ölçümlerini ve haksız rekabete yol açtığı şeklinde eleştirilen TRT yayınlarını Radyo ve Televizyon Üst Kurulu (RTÜK) denetleyecek. Geçici olanlar dışında elli iki maddeden oluşan yeni taslakla, yetki karmaşasının ortadan kaldırılması, yayın denetimi konusunda RTÜK'ün etkin kılınması ve yayıncılık sektöründe rekabetin artırılması hedefleniyor. Medya sahipliği konusunun yeniden düzenlendiği taslakla radyo ve televizyon sahibi olmayla ilgili sınırlar daraltılıyor, tekelleşmeyi engellemek üzere frekans tahsisi yeniden düzenleniyor. Buna göre şirketler en fazla üç kanal sahibi olabilecek, sektörel gelirleri ise yüzde 25'i geçemeyecek.
Devlet Bakanı ve Başbakan Yardımcısı Bülent Arınç, RTÜK Başkanı Prof. Dr. Davut Dursun ile birlikte yeni taslağı, Dolmabahçe'deki Başbakanlık çalışma ofisinde basın mensuplarıyla paylaştı. Konuşmasına, Türkiye'deki özel radyo ve televizyon yayınları ile ilgili tarihsel süreç hakkında bilgi vererek başlayan Arınç, mevcut kanunun, yeni teknolojilerin yayıncılık sektöründe hayata geçirilmesine imkân vermediğini söyledi. Bu nedenle yasal çerçevenin yeniden düzenlenmesinin zorunlu hale geldiğini ifade eden Başbakan Yardımcısı Arınç, taslağın, Avrupa Birliği (AB) Görsel İşitsel Medya Hizmetleri Yönergesi dikkate alınarak hazırlandığını dile getirdi. Arınç, yeni taslakla, yayınların izlenme ve dinlenme oranı ölçümlerinin yapılması ve denetlenmesine ilişkin usul ve esasların RTÜK tarafından belirleneceğini belirtti. Ayrıca bu esaslara uymayan şirket ve kuruluşlara da uygulanacak müeyyidelere de Üst Kurul karar verecek.
Yeni kanun taslağı, yıllık izlenme oranına bağlı sahiplik yerine; sektörel toplam ticari iletişim geliri açısından yüzde 25, karasal frekans tahsisi açısından en fazla üç kanal sınırı getiriyor. Yayın kuruluşlarında yabancı sermaye oranı da yüzde 25'ten yüzde 50'ye yükseltiliyor. Ayrıca, bir yabancı gerçek veya tüzel kişinin iki yayın kuruluşuna doğrudan ortak olabilme izni veriyor. Taslakla radyo ve televizyon frekans planlarını yapma yetkisi de Üst Kurul'a devrediliyor. Mevcut yasanın aksayan müeyyide sistemi de, taslakla yeniden düzenleniyor. Uyarı olmaksızın doğrudan program durdurma, tekrarı halinde üç kez gelire dayalı idari para cezası, bir yıl içinde üç kez tekrarı halinde iki katı para cezası aşamaları getiriliyor. Taslağın yasalaşması halinde müeyyide sistemi değişeceğinden eski siciller de silinecek.
Taslakla, Avrupa Birliği mevzuatına uyum çerçevesinde yayın içeriklerine de düzenleme geliyor. Bu kapsamda, çocuk yayınlarında çizgi filmlerin en az yüzde yirmisinin, diğer programların ise en az yüzde kırkının yerli yapım olması sağlanacak. Haberler, spor olayları, yarışmalar ve reklamlar dışında kalan yayın süresinin en az yüzde ellisi Avrupa eserlerine ayrılacak. Yeni taslak ayrıca spor, film, dizi ve eğlence programlarında ürün yerleştirmeye de izin veriyor. Cevap ve düzeltme hakkı ile ilgili düzenlemeler de taslakta yeniden şekilleniyor. Buna göre, ilgili taraf, mahkemeye başvurmadan önce yayın kuruluşundan cevap ve düzeltme hakkının kullandırılmasını isteyebilecek.
Reyting ölçümü yapan AGB'nin 18 yıllık saltanatı yıkılmıştı
Reyting tartışmalarında ilk olarak, bir kullanıcının en fazla beş yıl denek olarak kalabileceği sistemde sadece İstanbul'da onlarca ailenin bu sürenin iki katı süre ölçüm cihazı (peoplemeter) kullandığı ortaya çıkmıştı. Sonra Televizyon İzleme Araştırma Komitesi'nin (TİAK) bile tanımadığı deneklerin isimlerini öğrenen bir yapımcının aileleri kendi programlarını izlemesi için rüşvete bağladığı tespit edilmişti. TRT haksız rekabet oluşturduğu gerekçesiyle TİAK'ı mahkemeye vermiş ve davayı kazanmıştı. 18 yıl boyunca reyting ölçümleri yapan AGB Nielsen şirketi ise iddialara cevap veremeyince TİAK tarafından yapılan yeni ihalede görevine son verilmişti.
Zaman