Uluslararası Enerji Ajansı’nın baş ekonomisti Fatih Birol, petrol fiyatlarında yaşanan artışın küresel ekonomik iyileşmeyi rayından çıkaracağını vurgularken, enerjide dışa bağımlı olan Türkiye’nin bu artıştan en olumsuz etkilenecek ülkeler arasında olduğunu söyledi.
Birol’a göre, bunun 3 nedeni var:
Birincisi Türkiye’nin hem petrol hem de doğalgaz ithal eden bir ülke olması. İkincisi, doğalgaz fiyatının petrol fiyatlarına endeksli olması. Dolayısıyla petrol fiyatlarındaki artış, doğalgaz fiyatını da etkileyecek. Üçüncüsü ise Türkiye’nin elektrik üretiminde doğalgazı yoğun şekilde kullanması...
"Spekülatörlerin Rolü Gözardı Edilmemeli"
Birol, petrol fiyatlarındaki artışta spekülatörlerin rolünün de göz ardı edilmemesi gerektiğinin altını çizerken, özellikle petrol ihraç eden ülkeler topluluğu OPEC’in petrol fiyatı üzerindeki baskıyı hafifletmek için üretimi arttırması gerektiğini vurguluyor.
Birol’un BBC Türkçe’yle mülakatında altını çizdiği bir başka nokta da petrol fiyatlarındaki artışın enflasyon üzerinde yarattığı basınç... Nitekim İngiltere’de Salı günü açıklanan enflasyon rakamları, ekonomik krizden çıkış konusunda merkez bankalarının karşı karşıya kaldıkları ikilemin boyutlarını ortaya koydu.
Son 8 aydan bu yana en yüksek artışın kaydedildiği enflasyon oranlarını yukarı itenlerin başında ise hava ulaşımı, petrol, faturalar ve gıda harcamaları geldi. Tüketici fiyat endeksindeki artış, Kasım ayına göre yüzde 3,3’ten yüzde 3,7’ye çıktı.
Bankalar Önündeki Seçenek
Enflasyonu kontrol altında tutmak için yüzde 0’ın biraz üzerindeki faiz oranlarında artışa gitmek merkez bankalarının önündeki seçeneklerden biri. Ama bunun krizden çıkış sürecinde yıkıcı etkisi olacağına hemen hemen kimsenin kuşkusu yok.
Enflasyon üzerindeki baskılar konusunda petrole ayrıca bir parantez açmak gerekiyor. 2,5 yıl önce küresel ekonomik krizin yoğun olarak hissedildiği dönemde, durgunluğa girmiş olan ekonomilerde azalan talep nedeniyle petrolün varil fiyatı, 40 dolar civarına kadar düşmüştü. Ancak şimdi Brent tipi petrolün varil fiyatı 100 dolar civarında. Uluslararası Enerji Ajansı, geçen hafta açıkladığı yıllık küresel enerji görünümü raporunda "petrol fiyatlarında artış dünya ekonomisi için tehlikeli" uyarısında bulunmuştu. Petrol üretiminin, talebi karşılayacak ölçüde güçlü olmaması, yani arz-talep dengesizliği, çoğu zaman fiyat artışındaki nedenlerden biri olarak görülür...
Ama BBC Türkçe’nin sorularını yanıtlayan Uluslararası Enerji Ajansı’nın baş ekonomisti Fatih Birol, "petrol fiyatı üzerindeki spekülasyonlara" da dikkat çekiyor.
Petrol fiyatlarının artmasının esas nedeni, piyasadaki birçok oyuncunun talebin hızlı bir biçimde artacağına inanması ve üretimin de bu talebi karşılamayacağını ve böylece fiyatın yukarı doğru gideceğini düşünmesi. Bu esas neden; piyasadaki, borsadaki oyuncular da bunu görerek fiyatların artmasına neden oluyorlar.
Türkiye Nasıl Etkilenecek?
Birol, petrol fiyatlarının artmasının, Türkiye için de kötü bir haber olduğunu söyledi. Hatta bazı ülkelerden daha da kötü...
Birol bunun nedeni de şöyle açıklıyor:
"Birincisi, petrol fiyatlarının artması Türkiye’nin ticaret dengelerini negatif etkileyecek, enflasyonist baskılar yaratacak. Bu bakımdan Türkiye ekonomisi iyi bir yoldayken bence petrol fiyatlarındaki artış, bunu sekteye uğratacak bir potansiyele sahip. Ayrıca Türkiye çok fazla doğalgaz ithal ediyor ve doğalgaz fiyatları büyük ölçüde petrol fiyatlarına endeksli. Petrol fiyatları artınca doğalgaz fiyatları da artacak. Bu bakımdan ikinci bir fatura gelecek. Tüm bunların yanısıra doğalgaz yoğun biçimde elektrik üretiminde de kullanıldığı için bu elektrik fiyatlarında da artışa neden olacak. Böyle bir silsile halinde Türkiye ekonomisi olumsuz etkilenebilir. "
"Türkiye’nin alternatif enerji kaynaklarına yönelme konusunda performansını yeterli görüyor musunuz?" sorusuna karşılık ise Birol şunları söyledi:
"Türkiye bu konuda önemli çalışmalar yapıyor ama Türkiye’de bu teknolojilerin geliştirilmesi son derece pahalı. Bu bakımdan hükümetin destek vermesi gerekir. "
TRT