Bu yazımız aşırı korumacı ebeveyn tutumunun zararı üzerine olacaktır.
Çocuklarımıza "Sosyal Bağışıklık" kazandırmak her ebeveynin çocuğunu dış dünyanın kirinden, pasından ve aldatmacalarından uzak tutmak Bir hedefidir. Özellikle okul çağının başlamasıyla birlikte ailelerin zihnini kurcalayan ortak bir endişe vardır: "Çocuğum, yalan söyleyen ya da onu manipüle etmeye çalışan arkadaşlarından nasıl korunacak?"
Bu sorunun cevabı, çocuklarımızı görünmez bir cam fanusun içine hapsetmek değil; onlara dışarıdaki rüzgârlara karşı dayanıklı bir "sosyal bağışıklık" kazandırmaktır.
Zira hayat, ne kadar korursak koruyalım, onları er geç farklı karakterlerle ve farklı niyetlerle karşılaştıracaktır. Mesele tehlikeyi yok etmek değil, çocuğun o tehlikeyi fark edip kendi rotasını çizebilmesini sağlamaktır.
Bunun ilk adımı, çocuğun zihnindeki "hayal" ile "yalan" sınırını netleştirmektir. Çocukluk dünyasında hayal gücü sınırsızdır; "odamda bir ejderha var" demek masum bir oyundur. Ancak yapmadığı bir şeyi yapmış gibi göstermek ya da kendi hatasını bir başkasının üzerine yıkmak, artık oyunun sınırlarını aşan bir yanıltmadır.
Üstelik masum görünen bu küçük sapmalar, zamanla yerleşik bir alışkanlığa ve kolay bir savunma kalkanına, karaktere dönüşme riski taşır.
Çocuğumuza arkadaşının anlattığı şeyin masum bir kurgu mu, yoksa gerçeği eğip büken bir senaryo mu olduğunu ayırt etme becerisi kazandırmalıyız. Bunu sık sık çocuğumuzla zaman geçirerek bazen bir oyun bazen doğrudan öğretme yoluyla yapabiliriz.
İkinci kritik eşik ise, hazır reçeteler sunmak yerine eleştirel düşünceyi tetiklemektir. Çocuğumuz okuldan gelip bir arkadaşının akıl almaz bir hikâyesini anlattığında, "O çocuk yalancı, onunla bir daha oynama" demek en kolay ama en etkisiz tepkidir. Bunun yerine, "Sence bu anlattığı kulağa mantıklı geliyor mu?" ya da "Arkadaşın bunu neden söylemiş olabilir?" gibi sorular sormak, çocuğun zihninde bir süzgeç mekanizması kurar. Kendi muhakemesini kullanan çocuk, dışarıdan gelen her bilgiyi mutlak doğru kabul etmemeyi öğrenir. Bu teknik çocuğa balık tutmayı ve zihin egzersizi yaparak analiz yapma kabiliyetinin gelişmesine katkı sağlar.
Elbette en zorlu sınav, grup baskısı altında "hayır" diyebilmektir. Yanıltıcı davranışlar sergileyen çocuklar, çoğu zaman kendilerine suç ortağı ararlar. "Öğretmene ikimiz de böyle söyleyelim" teklifi karşısında durabilmek, yetişkinler için bile zorken bir çocuk için çok daha çetindir.
Doğru söz, insanın iç dünyasını toparlar ve duruşunu sağlamlaştırır; yalan ise insanı içten içe küçültüp mahcup eder. Çocuğumuza, kimsenin senaryosunda figüran olmak zorunda olmadığını ve "Ben bu yalanın bir parçası olmak istemiyorum" diyebilmenin bir zayıflık değil, aksine büyük bir karakter gücü olduğunu hissettirmeliyiz.
Tüm bu sürecin arkasındaki en büyük güvence ise evin iklimidir. Eğer çocuk, arkadaşının bir oyununa alet olup hata yaptığında evde sert bir cezayla karşılaşacağını bilirse, kendini korumak için o da yalana sığınır.
Oysa hata yapmış olsa bile gerçeği söylediğinde takdir edilen, dinlenen ve yargılanmayan bir çocuk, dürüstlüğün konforunu tadar.
Çocuğun karamsarlığa ve çaresizliğe kapılmadan doğruyu seçebilmesi, evde kurulan bu güven bağına bağlıdır. Nitekim o güçlü çağrı halini şu söz özetler:
"Yaşasın sıdk! Ölsün yeis!"(1)
Nihayetinde çocuklarımızı yalandan korumanın tek yolu, onlara doğrunun estetiğini ve özgüvenini aşılamaktır. Sözüyle, tavrıyla ve özüyle bir olabilmeyi öğrenen; kendi değerlerinin farkında olan ve sınırlarını çizebilen çocuk, hangi ortama girerse girsin kendini korumayı başaracaktır.
Kendi karakterini oluşturan, hayır diyebilen insanlar toplum içinde ne kadar çok ve görünür olursa o toplum veya ortamda sagli ilişkiler, seviyeli görüşmeler ve erdemler görülür.
Altın bir tavsiye olarak bu hafta dersimizde işlediğimiz mevzu içinde geçen "çocuklara sorumluluk vererek onları hayata hazırlamak" gerekir. Sorumluluk altına giren insanlar diğer insanlardan daha çabuk olgunlaşıp düşünme, karar verme mekanizması daha önce, hızlı ve çabuk geliştiği için hem grup lideri hem de yönetici konumunda görev alabilirler.
Ne mutlu neslini ve nefsini muhafaza edebilene..
Selam ve dua ile
1 Tarihçe-i Hayat, s. 101