Kimseye Anlatma!

Mehmet Asıf IŞIK

İnsan…

Yaratılmış bütün varlıklardan üstün kılındığı, varlığa çıkarılan her şeyin emrine ve hizmetine verildiği, etten ve kemikten fakat bütün âlemlerin özetini içinde taşıyan kâinatın küçük bir örneği…

Bilinen ve bilinmeyen, görülen ve görülmeyen, madde ve mânâ olarak evrende her ne varsa hepsinden küçük ölçülerde maddî ve mânevî bünyesine katılmış bir özeti…

Dünyadaki hayatını sürdürebilmesi için ayın, güneşin, dağların, denizlerin, kısaca her şeyin hizmetine sunulduğu, ihtiraslarını âlemlerin doyuramadığı, hayâlleri sonsuzluğu kucaklayan, bedenen küçük fakat ufkuyla, nazarıyla, hedefiyle, tefekkürüyle ve marifetiyle büyük bir varlık.

Ruhu bedenine, kalbi kalıbına sığmayan, fânî ve geçici olana kanmayan, ölümsüzlüğü şiddetle arzulayan bir garip yolcu.

Evc-i âlâya (yüceler yücesi) yükselip esfel-i safiline (aşağıların aşağısı) düşecek özelliklerle donatılmış, yaptığı ve yapacağı tercihlerle kâh zirvelere çıkıp kâh diplere inen, bazen çakılan, iradesini kullanarak bazen melekleri geride bırakabilen yüksek şahsiyet, bazen de şeytanlarla sarmaş dolaş olabilen zavallı!

Sîretinde, yâni iç dünyasında bunca zıtlığın her birine ait potansiyel güçler bulunan, ‘Hayrı ister gibi şerri isteyen aceleci’ (İsra, 11) insan, arzu ve eğilimlerinin sevkiyle bazen hayranlık veren kemalât sahibi, bazen de hayvandan aşağı olan değersiz ve sefil bir mahlûk!

Ne olacağını tercihleriyle ve yaptıklarıyla ortaya koyan bu varlık insandır: Sen, ben, hepimiz…

İnsan, varlık âleminden süzülüp seçilmiş, âlemlerin dürülüp içine konulduğu çok kıymetli bir varlık olarak yeryüzünde halife kılınmış, kâinatın Yaratıcısına muhatap olma şerefiyle donatılmıştır. Kaygusuz Abdal ‘Değil’ adlı şiirinde sırlarla dolu insan denilen bu varlığı şöyle anlatmış:

Bu Âdem dedikleri / El ayakla baş değil
Âdem mânâya derler / Sûret ile kaş değil

Gerçi et ü deridir / Cümlenin serveridir
Hakk'ın kudret sırrıdır / Gayre bakmak hoş değil.

Bu güzel tarifler ve üstün yetenekleriyle beraber insan kelimesini nisyân (unutmak) ile ilişkilendiren âlimler ve dil bilimciler de vardır. Gerçekten de insan unuttuğu için gelgitler arasında aldanabilen, gaflete düşebilen, yanlışa sapabilen bir acayip varlıktır.

Özetle bu insan:

Her şeyin hizmetine koşturulduğu eşref-i mahlûkat,

Her şeyin en iyisini ve en güzelini kendisine lâyık gören seçkin,

Dolayısıyla kendisinden hem sözüyle hem fiiliyle en iyi, en güzel, en değerli, en yüksek ahlâklı ve erdemli olması istenen varlık: İnsan.

Evet, insan öyleyken onu baştan çıkaracak eğilimleriyle sevap ve günah, hayır ve şer, iyi ve kötü, güzel ve çirkin arasında yapacağı tercihlerle sınanır. Fakat ne yazık ki insan çoğu zaman nefsinin arzularına mağlup olup iradesini kötü, çirkin ve şerden yana kullanarak aşağı derekeye düşer.

Hâlbuki rûhuna takılan bu olağanüstü özelliklerle insana erdemli olmak yakışır.

Ne var ki insanın yaratılışındaki bu üstünlük, her zaman davranışlarına yansımıyor. Bazen kendisine yapılan bir iyiliğe nankörlükle karşılık vererek insanlık sıfatından bile uzaklaşabiliyor. Bunun çarpıcı bir örneği şöyle hikâye edilmiş:

Vaktiyle çölde devesiyle birlikte yürümekte olan bir bedevî (çöl adamı), yol kenarında kızgın güneşin altında açlık ve susuzluktan bitap düşerek yere yığılmış, güçlükle hareket eden, öldü ölecek durumda olan bir adama rastlamış.

Yolcu devesinden inip kırbasından adama su içirmiş, yemeğinden yedirmiş. Konuşacak mecali bile olmayan adam gücünü toplayıp kendine gelmiş. Derken az önce perişan vaziyetteki adam kendisine yardım eden, yedirip içiren çöl insanını ittiği gibi devesine atlayıp kaçmaya başlamış. Çöl insanı o nankörün arkasından bağırmış:

– Tamam, deveyi çalıyorsun, belki de beni ölüme terk ediyorsun. Fakat senden bir isteğim var. Sakın ola ki bana bu yaptığından şehirde kimseye bahsetme.

Bu isteği anlamsız bulan hırsız şaşırmış ve niçin diye sormuş çöl adamına.

– Eğer bu yaptığını şehirdeki insanlara anlatırsan, bu dilden dile yayılır ve insanlar bir daha çölde yardıma muhtaç birini gördüklerinde el uzatmaktan çekinir, birbirlerine güvenlerini kaybederler. Böylelikle insanlar arasında itimat ve yardımseverlik kaybolur, diye cevap vermiş.

Hayat akıp giderken yapılan iyiliklere kötülükle karşılık verilse yardıma ihtiyaç duyacak insanlar yardım ve iyilik bulamayabilir. Yaşadığımız şu talihsiz asırda insanlar böylesi olumsuz örnekler yüzünden birbirlerine yardım etmez ve düşene el uzatmaz olmuşlar. Halbuki insanlar her zaman yardıma ihtiyaç duyabilir. Bu sebeple, insanlarda yardımseverlik duygusunun devam etmesi gerekir ki insanlık ölmesin.

İyilik gibi kötülük de bulaşıcıdır. İyilikler yapılarak, anlatılarak, özendirilerek ve en önemlisi örnek olunarak toplumda yayılsın fakat kötülükler asla! Kur'ân-ı Kerîm'de müminler arasında çirkinliklerin ve kötülüklerin yayılmasını arzulayanlar şiddetle uyarılmıştır. (Nur, 19) İnsan hata edebilir, günah işleyebilir. Ancak işlenen günahlar teşhir edilmemeli ve başkalarına duyurulmamalı ki yol bulup insanlar arasında yayılmamalı.

Bugün insanlar ne yazık ki artık en yakınlarına bile yardım etmez hâle gelmişler ise bir sebebi de kendilerine yardım edilenlerin istismarı değil mi? Bu istismarlar hep olagelmiştir. İnsanda bu tabiat var oldukça istismar da yapılabilecektir. Nitekim asırlar önceden günümüze kadar ulaşan meşhur bir kelâm-ı kibarda ‘Kendisine iyilik ettiğin kimsenin şerrinden kork.’ denilmiştir. (Keşfü'l-Hafâ, 1/52)

Yine aynı eserde ‘ilim şehrinin kapısı’ Hz. Ali’ye atfedilen şöyle bir söze yer verilmiştir: ‘Kerim/Erdemli olan kimseye iyilik yapmak onu yumuşatır. Leim/kötü kimseye Kötü karakterli kimseye yapılan iyilik ise onun nankörlüğünü ve kötülüğünü artırabilir.’ Bu sözü bir âlim zattan şöyle duymuştum: ‘İyilik yaptığın kimseden kork; eğer leim (aşağı ve kötü) kimse ise. Kerim/Erdemli bir kimse de kendisine yapılan ihsana minnet duyar ve daha fazlasıyla karşılık vermek için fırsat kollayıp durur.’

En güzel ahlâkın sahibi Hazreti Peygamber Efendimiz de bir hadis-i şerifinde meâlen ‘Mümin iyi niyetli ve cömerttir; günahkâr kimse ise hilekâr ve aşağılık karakterlidir.’ (Tirmizî: 1964, Ebû Dâvûd: 4790) buyurarak aldatmanın, istismar veya suiistimal etmenin mü’minin sıfatı olmadığını ders vermiştir. Zaten ‘Mümin, insanların canları ve malları konusunda kendisine güvendiği kimse’ (Tirmizî: 2627) değil mi? Güvenmek ve güvenilir olmak ‘el-Emin’ olarak bilinen Peygamberin sıfatı değil miydi?

İnsan, fıtratında olan iyilik yapma özelliğini ve başkalarına güvenmeyi kaybetmemeli. Gerçi insan, aklını ve ferasetini kullanarak kötülüğe karşı tedbirini almalı, iyi niyetinin istismar edilmesine fırsat vermemelidir. Fakat her şeye rağmen, kişinin iyi niyeti istismar edilse de iyilik yapmaktan ve yardım etmekten asla vazgeçmemeli. Bu konuda şahane bir darb-ı meselimiz var: ‘İyilik yap, at denize, balık bilmezse Hâlık (Yaratan) bilir.’ Zaten bütün iyilikler Yaradan'ın (Hâlık) hatırına yapılmıyor mu?

Yakına veya uzağa, tanıdığa veya yabancıya lütuf ve ihsanda bulunmak, hayırlı işler yapmak ve başkasına yardım etmek hem Allah'ın emridir hem de en asil insânî erdemler arasında yer alır.

İyilik yapmak insaniyetin gereğidir. İnsan eğer bütün vasıflarıyla sahiden insan ise kendisine yapılan iyiliğe teşekkür ve minnetle karşılık vererek kadirşinaslığını göstermeli; gördüğü lütuf ve ihsana misliyle, hatta daha fazlasıyla mukabele ederek kendisine yakışanı yapmalı, güzel, hayırlı ve faydalı davranışlarıyla gerçek insan olduğunu ortaya koymalıdır. Zira iyilik yapmak kadar, yapılan iyiliği bilmek ve kadirşinaslık göstermek de insanlık borcudur.

Ben insanın özündeki insaniyet cevherine saygı duyuyor, değer veriyor ve güveniyorum. Elimden geldiğince ve imkânlarım nispetinde el açana vermeye, düşene de el uzatmaya gayret ediyorum. Defalarca istismara uğradım. Verdiklerimin pek çoğunu alamadım. Fakat ben kaybetmedim; çünkü içimdeki iyilik yapma duygusunu öldürmek istemedim. İhtiyatı elden bırakmadan isteyene yine vermeye ve güvenmeye devam edeceğim. Size de tavsiye ederim.

Sözün özü, insanlık yara almasın ve ölmesin; insanlığı iyilikle, hayırla, hasenatla, lütufla ve itimat ederek yaşatalım vesselâm.

İlk yorum yazan siz olun
YORUM KURALLARI: Risale Haber yayın politikasına uymayan;
Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış,
Türkçe karakter kullanılmayan ve BÜYÜK HARFLERLE yazılmış yorumlar
Adınız kısmına uygun olmayan ve saçma rumuzlar onaylanmamaktadır.
Anlayışınız için teşekkür ederiz.