Bismillahirrahmanirrahim
ONBEŞİNCİ SÖZ
...
Üçüncü Basamak
Semânın sükût ve sükûneti ve intizam ve ıttırâdı ve vüs'at ve nurâniyeti gösterir ki; sekenesi, zeminin sekenesi gibi değiller; belki bütün ahâlisi mutîdirler. Ne emrolunsa onu işlerler. Müzâheme ve münâkaşayı icap edecek bir sebep yoktur. Zîra memleket geniş, fıtratları sâfî, kendileri masûm, makamları sâbittir.
Evet, zeminde ezdâd içtimâ etmiş, eşrâr ahyâra karışmış, içlerinde münâkaşât başlamış. O sebepten ihtilâfât ve ızdırâbat düşmüş. Ve ondan imtihanât ve müsâbakât teklif edilmiş. Ve ondan terakkiyât ve tedenniyât çıkmış. Şu hakikatin hikmeti şudur ki:
Beşer, şecere‑i hilkatin en son cüzü olan meyvesidir. Mâlûmdur ki; bir şeyin semeresi, en uzak, en cemiyetli, en nâzik, en ehemmiyetli cüz'üdür. İşte bunun için semere‑i âlem olan insan en câmi', en bedî, en âciz, en zayıf ve en latîf bir mûcize-i kudret olduğundan, beşiği ve meskeni olan zemin, âsumâna nispeten maddeten küçüklüğüyle ve hakaretiyle beraber mânen ve sanaten bütün kâinâtın kalbi, merkezi‥
bütün mûcizât-ı sanatın meşheri, sergisi‥ ve bütün tecelliyât‑ı esmâsının mazharı, nokta‑i mihrâkıyesi‥ ve nihâyetsiz faâliyet-i Rabbâniye’nin mahşeri ve mâkesi‥ ve hadsiz hallâkıyet‑i İlâhiye’nin, hususan nebâtât ve hayvanatın kesretli envâ-ı sağîresinde, cevvâdâne icâdın medârı ve çarşısı‥ ve pek geniş âhiret âlemlerindeki masnûâtın küçük mikyâsta nümûnegâhı‥ ve mensûcât‑ı ebediyenin süratle işleyen tezgâhı‥ ve menâzır‑ı sermediyenin süratle değişen taklidgâhı‥ ve besâtin‑i dâimenin tohumcuklarına süratle sünbüllenen dar ve muvakkat mezraası ve terbiyegâhı olmuştur.
İşte arzın (HAŞİYE) bu azamet‑i maneviyesinden ve ehemmiyet‑i san'aviyesindendir ki; Kur'ân‑ı Hakîm, semâvâta nispeten büyük bir ağacın küçük bir meyvesi hükmünde olan arzı, bütün semâvâta denk tutuyor. Onu bir kefede, bütün semâvâtı bir kefede koyuyor. Mükerreren 1 رَبُّ السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضِ der.
Hem arzın şu mezkûr hikmetlerden neş'et eden süratli tahavvülü ve devamlı tağayyürü iktiza eder ki, sekenesi de ona göre mazhar‑ı tahavvülât olsun. Hem şu mahdut arz, hadsiz mûcizât-ı kudrete mazhar olduğundandır ki, en mühim sekeneleri olan ins ve cinnin kuvâlarına, sâir zîhayatlar gibi fıtrî bir had ve hulkî bir kayıt konulmadığı için nihâyetsiz terakkî ve nihâyetsiz tedennîye mazhar olmuşlar. Enbiyâdan, evliyâdan tut, tâ Nemrutlara, tâ şeytanlara kadar uzun bir meydân‑ı imtihanları peydâ olmuştur. Mâdem öyledir, elbette firavunlaşmış şeytanlar, hadsiz şerâretiyle semâya ve ehline taş atacaklar.
1-Göklerin ve yerin Rabbi. (Ra'd Sûresi, 13:16)
HAŞİYE: Evet, küre‑i arz, küçüklüğüyle beraber semâvâta karşı gelebilir. Çünkü; nasıl ki “Dâimî bir çeşme, vâridâtsız büyük bir gölden daha büyük” denilebilir. Hem, bir ölçek ile bir şey ölçerek başka yere nakledilen ve onun elinden geçmiş ve ona girmiş çıkmış bir mahsulâtla, zâhiren binler defa ölçekten büyük ve dağ gibi bir cisimle o ölçek muvâzeneye çıkabilir.
Aynen öyle de; küre‑i arz, Cenâb‑ı Hak onu sanatına bir meşher ve icâdına bir mahşer ve hikmetine medâr ve kudretine mazhar ve rahmetine mezher ve Cennet’ine mezraa ve hadsiz kâinâta ve mahlûkat âlemlerine ölçek ve mâzi denizlerine ve gayp âlemine akacak bir çeşme hükmünde icâd etmiş. Her sene kat kat ve katmerli yüz bin tarzda, masnûâttan dokunmuş gömleklerini değiştirdiği ve çok defa dolup mâziye boşaltarak gayp âlemine döktüğü bütün o müteceddit âlemleri ve arzın müteaddit gömleklerini nazara al, yani bütün mâzisini hazır farzet; sonra yeknesak ve bir derece basit semâvâta karşı muvâzene et. Göreceksin ki arz, ziyâde gelmezse, noksan da kalmaz. İşte رَبُّ السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضِ sırrını anla.
Bediüzzaman Said Nursi
Sözler