İslam tarihinde önemli bir yere sahip olan Endülüs Emevi Devleti’nin kültürel etkileşiminin ana üssü olan Fas’ın dört bir tarafında eserler yükselirken, Fes kentinin simgelerinden olan Endülüs Camisi de bin yılı aşkındır kentteki iki ilim, irfan ve ibadet merkezlerinden biri olmaya devam ediyor.
Ünü bin yılı aşkındır kesintisiz eğitim veren en eski üniversite olarak dünyaya yayılan Karaviyyin Üniversitesi’nin kurucusu Fatıma el-Fihri’nin kız kardeşi Meryem tarafından inşa edilen Endülüs Camisi, Fas’ın eski başkentlerinden Fes’in sembol yapılarından biri olarak çıkıyor.
İSLAM TARİHİNE İSİMLERİ ALTIN HARFLERLE YAZILAN İKİ KIZ KARDEŞ
Fatıma ile Meryem el-Fihri kardeşlerin hikayeleri, fakih olan babaları Muhammed Bin Abdullah el-Fihri’nin Tunus’taki Kayrevan kentinden Fas’ın Fes kentine göç etmesiyle başlıyor.
Bir taraftan Endülüs’ten gelenlerin yaşadığı Endülüs, diğer tarafta Kayrevan’dan gelenlerin yaşadığı Kayrevan mahalleleriyle bir kültür mozaiğine dönüşen Fes, Fatıma ile Meryem’in imzalarıyla tüm dünyaya adını duyuruyor.
Fatıma ile Meryem, babaları fıkıh alimi Muhammed el-Fihri’den kalan serveti, babalarının misyonuna uygun bir şekilde ilim ve irfan yolunda harcamayı seçerek, bu mirasın çağlara ulaşmasını sağladı.
İki kız kardeş 859-860 yıllarında Fes’in Kayrevan mahallesinde Karaviyyin Camisi’ni, Endülüs mahallesinde Endülüs Camisi’ni inşa ettirdi.
Kayrevan mahallesinde bulunan Şurefa Camisi'nin cemaate yeterli gelmemesi üzerine, daha büyük bir cami olarak inşa edilen Karaviyyin Camisi, zaman içerisinde bölgenin ilim merkezi haline gelmesiyle üniversiteye dönüşürken, Endülüs Camisi, cami olma özelliğini korumaya devam etti.
İDRİSİLER DÖNEMİNDE İNŞA EDİLDİ
Fas’ın ilk kurucu devletlerinden olan İdrisiler döneminde inşa edilen Endülüs Camisi, geçen yüzyıllar boyunca yaşanan tüm iklimsel ve politik dalgalanmalara rağmen ayakta kalmaya devam ediyor.
Fes şehrinin cadde ve sokaklarının simetrisiyle uyumu ve ahenkli mimarisiyle antik kentin kalbi gibi dimdik duran Endülüs Camisi, bir başyapıt olarak kabul ediliyor.
Endülüslülerden bir grubun çevresinde yaşaması ve inşaat masraflarına katkıda bulunması nedeniyle bu adla anılagelen Endülüs Camisi, Fas'ın en ünlü camilerinden biri olan ve daha sonra üniversiteye dönüşen Karaviyyin Camisi ile aynı tarzda tasarlanmış ve o dönemlerde Fes camilerinde yaygın olan sistemle inşa edilmiş.
Cami, yazıtları, namaz kılınan alanın tavanının süsleyen çizimler ve vitraylarıyla göz dolduruyor. Ayrıca tavandan sarkan bakır avizesi ve perforajlarıyla da görülmeye değer.
PARA VE BİLİMİN BULUŞMASI
Fatıma ile Meryem el-Fihri kardeşler, Kayrevan’dan Fes’e uzanan para ile bilimin buluşmasının eşsiz bir düşünce ile ölümsüz bilim ve sanat eserlerinin ortaya çıkışının nadide örneklerini teşkil ediyor.
Karaviyyin Üniversitesi ile Endülüs Camii tarih boyunca birçok tarihçi, düşünür, filozof, doktor, uzman, araştırmacı, alim ve hukukçuya ev sahipliği yaptı.
UNESCO’nun Dünya Mirası Listesinde dünyanın en eski üniversitesi olarak yer alan Karaviyyin Üniversitesinde eğitim sistemi ve usulü bin yılı aşkın bir süredir zaman zaman değişikliğe uğrasa da kesintisiz devam ediyor.
Endülüs Camisi de, adeta Karaviyyin’in kardeşi olarak Fes kentindeki İslam medeniyetinin, mimari sanatının ve görkeminin şahidi bir mabet olarak, özellikle ramazan aylarında Müslümanlarla dolup taşıyor.
aa