Bismillahirrahmanirrahim
ONALTINCI SÖZ
...
Mâdem temsîlden temessül bahsine geçtik; temessülün çok envâından şu mesele’ye medâr olacak üç nev'ine işâret ederiz.
Birincisi: Kesif, maddî şeylerin akisleridir. O akisler, hem gayrdır, – ayn değil – hem mevâttır, ölüdür. Hüviyet-i sûriyesinden başka hiçbir hâsiyete mâlik değil. Meselâ; sen âyineler mahzenine girsen, bir Said binler Said olur. Fakat zîhayat yalnız sensin, ötekiler ölüdürler. Hayat hâssaları onlarda yoktur.
İkincisi: Maddî nurânînin akisleridir. Şu akis ayn değil, fakat gayr da değil. Mâhiyeti tutmuyor, fakat o nurânînin ekser hâsiyetlerine mâliktir. Onun gibi hayy sayılıyor. Meselâ, şems dünyaya girdi. Herbir âyinede aksini gösterdi. O akislerin her birinde, güneşin hâssaları hükmünde olan harâret, ziyâ ve ziyâdaki elvân-ı seb'a bulunuyor.
Eğer, farazâ güneş zîşuûr olsa idi, (harâreti, ayn-ı kudreti; ziyâsı, ayn-ı ilmi; elvân-ı seb'ası, sıfât-ı seb'ası olsa idi) o vakit o tek ve yektâ bir güneş, bir ânda herbir âyinede bulunur, her birisini kendine bir nev'i arş ve bir çeşit telefon yapabilirdi. Birbirine mâni olmazdı. Her birimizle âyinemiz vâsıtasıyla görüşebilirdi. Biz ondan uzak iken, o bize bizden daha yakın olurdu.
Üçüncüsü: Nurânî rûhların aksidir. Şu akis hem hayydır, hem ayndır. Fakat âyinelerin kàbiliyeti nispetinde tezâhür ettiğinden, o rûhun mâhiyet‑i nefsü'l-emriyesini tamamen tutmuyor. Meselâ: Hazret‑i Cebrâil Aleyhisselâm, Dihye sûretinde huzur‑u Nebevî’de bulunduğu bir ânda, huzur‑u İlâhî’de haşmetli kanatlarıyla Arş-ı Âzamın önünde secdeye gider, hem o ânda hesapsız yerlerde bulunur, evâmir‑i İlâhiye’yi tebliğ ederdi. Bir iş, bir işe mâni olmazdı.
İşte şu sırdandır ki, mâhiyeti nur ve hüviyeti nurâniye olan Hazret‑i Peygamber Aleyhissalâtü Vesselâm, dünyada bütün ümmetinin salavâtlarını birden işitir ve kıyâmette bütün asfiyâ ile bir ânda görüşür. Birbirine mâni olmaz. Hattâ evliyâdan, ziyâde nurâniyet kesbeden ve “ebdâl” denilen bir kısmı, bir ânda birçok yerlerde müşâhede ediliyormuş. Aynı zât, ayrı ayrı çok işleri görüyormuş.
Evet, nasıl cismâniyâta cam ve su gibi şeyler âyine olur, öyle de; rûhâniyâta dahi hava ve esîr ve âlem‑i misâlin bazı mevcûdâtı âyine hükmünde ve berk ve hayâl süratinde bir vâsıta‑i seyr ve seyahat sûretine geçerler ve o rûhâniler, hayâl süratiyle o merâyâ‑yı nazîfede, o menâzil‑i latîfede gezerler. Bir ânda binler yerlere girerler.
Mâdem güneş gibi âciz ve musahhar mahlûklar ve rûhâni gibi madde ile mukayyet nîm‑nurânî masnûlar, nurâniyet sırrıyla bir yerde iken pek çok yerlerde bulunabilirler. Mukayyet bir cüz'î iken, mutlak bir küllî hükmünü alırlar. Bir ânda cüz'î bir ihtiyar ile pek çok muhtelif işleri yapabilirler…
Bediüzzaman Said Nursi
Sözler