Kur’an’ın mucize oluşunda bütün İslam alimleri ittifak halindedir. İ’caz vecihleri hususunda farklı görüşler vardır. Onlarca vecihten bahsedilmiştir. Doğru olan da buna bir sınır koymamaktır. Her alim kendi zevki, tabiatı ve yoluna göre vecihleri belirlemiştir.
Mesela Rummani’ye göre icaz vecihlerinden bazıları şunlardır:
- Kur’ana karşı muaraza yapılamaması,
- Bütün insanlara meydan okuması,
- Kur’anın belagatı,
- Gaybi haberler vermesi,
- Alışılan tarzın dışında mükemmel bir üsluba sahip olması,
- Mucize olması yönüyle insanlar tarafından gösterilememesi.
Hattabi’ye göre i’caz belagatındadır. Belagatı da lafzındaki fasihlik, nazmındaki güzellik ve manasındaki doğrulukla meydana gelir. Bu alim ilk defa Kur’an’ın kalplere ve ruhlara olan güzel tesirine değinmiş, bunu önemli bir vecih saymıştır.
Abdülazim ez-Zerkani on dört vecih belirlemiştir. Bunlardan bazıları şunlardır:
- Kur’an’ın insanlara yetmesi ve onların ihtiyaçlarına cevap vermesi,
- İlmi icazı ve müsbet ilimlere bakışı,
- İnsanları terbiye ve ıslahtaki metodu,
- Dost, düşman herkese tesiri ve başarısı.
Üstad Bediüzzaman Said Nursi’ye Göre İ’caz Vecihleri:
(İşaratü'l-İ'caz'da verilen en temel yedi vecih, alimlerin en çok üzerinde durduğu vecihlerdir.)
1. Nazmındaki belagat.
2. Ayetler, sureler arası tenasüb.
3. Kendine has üslubu.
4. Gaibten ve gelecekten haber vermesi.
5. Ayetlerde tenakuz ve hata olmaması.
6. Ümmi bir zattan zuhur etmesi.
7. İnsanların gücünün üstünde ilim ve hakikatleri ihtiva etmesi.
Risale-i Nur’da Yirmi Beşnci Söz’de İ’caz Vecihleri
1. Cezalet
2. Belagat
3. Üslubun has ve etkileyici, ikna edici oluşu
4. Fesahati ve usandırmaması
5. Muhatapları ayrı ayrı olmasına rağmen, herkesin bir hissesinin bulunması
6. Bütün meslek ve mezheplere hitap edecek şekilde, manasındaki camiiyet
7. Her aleme ait hakikatleri barındırması
8. Bir ayet veya bir surenin tüm Kur’an’ı içermesi
9. Bahislerdeki camiiyet (haşir, iman)
10. Emir, teklif, ilimler gibi çok farklı alanları içermesi
11. İ’cazkarane icazı
12. Büyük ve geniş manaları, basit ifadelerler amiyane fehimlere anlatması
13. Maziye ait ihbaratta bulunması
14. İstikbale dair ihbaratta bulunması
15. İlahi hakikatleri, kevni (oluşa ait hakikatler) hakikatleri, ahiret işleri ile ilgili işaretleri içermesi
16. Gençliği, tazeliği, her asra bakması
17. Tek bir kitap oluşuna rağmen, sanki her asra özel yazılmış olması
18. Ayet ve sureler arasındaki tesanüd ve teavün
19. Konuları Esma-i İlahiye’ye bağlaması
20. Başka eserlerle kabil-i kıyas olmaması
21. Küfrü dağıtması
22. Felsefeyi sükut ettirmesi
23. Tevhidi bütün mertebeleri ile muvazenelerini muhafaza ederek barındırması.
...
Bu i’câz çeşitleri içerisinde en önemli yer teşkil eden ve önce asrına, sonra ilelebet bütün çağlara meydan okuyan yönü, şüphesiz Kur’ân’ın harika nazım örgüsüdür.
Kur’ân, lafzı, nazmı, üslûbu ve içeriğiyle de insan ve cinleri kendisine benzer getirmekten âciz bırakmıştır.
Ele aldığı, işlediği konuları kendine has üslûb ve ahengi ile takdim eder. Bu yönüyle de ayrı bir i’câz konusudur. Bunu yaparken de yukarıda bahsi geçen maksatlar göz ardı edilmeksizin işlenir.
Sorularla İslamiyet