İblis, mübarek ceddimizi ne ile kandırdıysa, bizi de yine onunla kandırıyor arkadaşım. Yani? Yani hilkati esbaba verdiriyor. Tabiata güvendiriyor. Maddeden umutlandırıyor. Hani onlara demişti: "Şu yasak ağacın meyvesinden yerseniz cennette sonsuza dek kalabilirsiniz." İşte o aldanıştan bir adım ileriye gitmiş durumda mıyız biz? Hayır. Hiç. Hiç de bile. Biz de yine başka başka sonsuzluk ümitleriyle esbaba, tabiata, maddeye göz süzmekteyiz. Aynen. Kalıcılığı şöhrette arayanlarımız o mübareklerden daha mı zeki mesela? Hâşâ! Yahut gençleşmek için derisini Ramazan davulu gibi gerdirenlerimiz? Botokstan, silikondan, dolgudan vs. dudakları iki parmak önlerinde dolaşanlarımız? Değil. Asla değil.
Tabiatperestlik, esbabperestlik, maddeperestlik bizi nasıl zehirliyorsa yasak ağacın meyvesine besledikleri umut da ceddimizi öyle zehirlemişti. Halbuki meyvenin sonsuz bir kudreti, ilmi, iradesi mi var ki yiyenlerine sonsuzluğu bahşedebilsin? (İlacın, şifa için dua değil de, şifa gibi komplike birşeyin yaratıcısı olduğunu düşünenleri de hesaba kat arkadaşım.) Demek cennetten kovulmamızın arkasında şu 'tecrübeye muhtaçlığımızın' da hissesi var. Anlaşıldı. Düşmeden olmayacak bu iş. Cennetin onların elinde olmadığını onlarla dolu bir dünyaya hapsolarak öğrendi Âdem babamız ile Havva annemiz. Biz de aynı dersi halen tâlim etmekteyiz. Ve böylece deneyimleyerek bileceğiz: Her hikayede Cenab-ı Hak haklıydı daima. O ne buyuruyorsa o doğruydu her zaman. İradenin dili tecrübeyle yanmazsa hayali hakikatle karıştırmaktan kurtulamaz. Cennetteki ikinci hayatımız, inşaallah, bu dili yanmışlıkla olacak.
"(...) Fakat sizin pederiniz bir defa Şeytana aldandı, Cennet gibi bir makamdan rû-yi zemine muvakkaten sukut etti. Sakın siz de terakkiyâtınızda Şeytana uyup hikmet-i İlâhiyenin semâvâtından tabiat dalâletine sukuta vasıta yapmayınız. Vakit be vakit başınızı kaldırıp Esmâ-i Hüsnâma dikkat ederek, o semâvâta uruc etmek için fünununuzu ve terakkiyâtınızı merdiven yapınız. Tâ fünun ve kemâlâtınızın menbaları ve hakikatleri olan esmâ-i Rabbâniyeme çıkasınız ve o esmânın dürbünüyle, kalbinizle Rabbinize bakasınız."
Bediüzzaman Hazretleri 20. Söz'de 'bilmenin yükünü' tâlim-i esma sırrı üzerinden böyle izah ediyor. Bize isimler öğretildi. Evet. Elhamdülillah. Meleklerin bile bilemeyeceği şeyleri bilebilir kılındık. Bu bilebilmekte hem bir lütuf hem bir imtihan var. Zaten kıssaya İblis'in dahil oluşuyla da anlamış olmamız lazımdı: İlmin yönü tek tarafa doğru değildir. İlim, eğer ihlas ile esmaya bağlanmazsa, kişiyi dalalete de sürükleyebilir. Âdem aleyhisselamın meleklere rüçhaniyetinin anlatıldığı ayetlerde İblis'in de yine aynı ilimle aşağıların aşağısına inişinin hikâye edilmesi çift taraflı bir mesaj içerir. Bilgi ancak hakikate hizmet etmelidir. İnsan nefsini de hakikatin beyanına vesile görmelidir. Araçsallaştırmalıdır. Detaylaştırmalıdır. Yoksa ilmin varlık hikmeti 'her koşulda üstünlüğümüzü sağlama' değildir. İlmin 'kişisel üstünlüğünün aracı' olduğunu düşünen İblis, cerbezeyle olsun kibrinin peşine düşerek, Rabbine isyan etmişti. İlmin hakiki sahibi el-Alîm'e başkaldırmıştı. İnsan da aynısını yaparsa İblis'in yoldaşı olur.
Ateşliğine güvenip isyan edenin cezası da yine ateştir. Evet. Allah'a neyle kibirlenirsen seni illa ona boğar. Onun sandığın gibi 'salt bir hayır' olmadığını sana 'nimet olmadığı ciheti yaşatarak' gösterir.
"(...) Felsefenin esasında kuvvet müstahsendir. Hattâ 'El-hükmü li'l-galib' bir düsturudur. 'Galebe edende bir kuvvet var; kuvvette hak vardır' der. Zulmü mânen alkışlamış, zalimleri teşçi etmiştir ve cebbarları ulûhiyet dâvâsına sevk etmiştir. Hem masnudaki güzelliği ve nakıştaki hüsnü, masnua ve nakşa mal edip, Sâni ve Nakkâşın mücerred ve mukaddes cemâlinin cilvesine nisbet etmeyerek, 'Ne güzel yapılmış' yerine 'Ne güzeldir' der, perestişe lâyık bir sanem hükmüne getirir. Hem herkese satılan muzahraf, hodfuruş, gösterici, riyâkâr bir hüsnü istihsan, ettiği için riyâkârları alkışlamış, sanem-misalleri kendi âbidlerine âbide yapmıştır."
Bugün 'bilim' ve 'teknik' dediği bilmenin iki yoluyla kendi bâtıl duruşunu tahkim etmenin beşine düşmüş batılıların hikâyesi İblis'in hikâyesinden çok mu uzaktadır? Batı da 'üçüncü dünya' tâbir ettiği topluluklara karşı, kendisini, "Beni ateşten onu topraktan yarattın!" tarzı bir söylemle üstün tutmamakta mıdır? (Ne hikmetlidir ki, batının yükselişi de, tıpkı İblis'in cerbezesini dayandırdığı gibi 'ateş'le, ateşe dayanan bir sanayi ile, silah gücüyle, teknikle vs. olmuştur.) Bilmenin iki yolundaki başarısıyla edindiği muvakkat kuvveti haklılığına yormamakta mıdır? Hasılı: Arkadaşım, Kur'an'daki hiçbir kıssa yaşanmış geçmiş şeyler değil, hâşâ! Hâlâ her zamanda, her yerde, her birimizde yaşanmaya devam ediyorlar. Sadece biraz dikkat kesilmek gerekiyor. Biraz aranarak bakınmak lazım geliyor: İblis kim? Âdem aleyhisselam hangimiz? Yasak meyve ne? Düştüğümüz yerleri takip edersek de önemli verilere ulaşırız inşaallah. Sen de ben de Mevla'dan tevfikinin refikimiz olmasını dileyelim. Hidayet yine Ondandır zira.