Değerli dostlar! Bu yazımızda Bediüzzaman Said Nursi’nin ifadesiyle “öz kardeşi ve en birinci ve en yüksek ve fedakâr bir talebesi” olan1 Abdülmecid Nursi’nin Birinci Dünya Savaşı’nın son yılları ve savaştan sonraki hayatının ilk yılları hakkında bilgi vermeye çalışacağız inşaallah.
Abdülmecid Nursi’nin savaş yıllarındaki hayatını maalesef tam kronolojik olarak aktaramıyoruz. Çünkü bu konuda derli toplu bir bilgiden ziyade dağınık bilgiler mevcuttur. Elimizden geldiği kadar bilgileri toplulaştırmaya çalışacağız. Abdülmecid Nursi hakkında bilgi veren kaynaklardan anladığımız kadarıyla savaş yıllarında sabit bir yerleşimi olmamıştır. Şam’a, Adana’ya, İstanbul’a gitmekle beraber çoğunlukla Diyarbakır’da kalmıştır.
Araştırmacı Yazar Mehmet Selim Mardin’in yayınladığı Kızılay belgesine göre Abdülmecid Nursi, savaştan sonra yeğeni Abdurrahman Nursi ile beraber Adana’ya hicret etmiş, burada bir süre öğretmenlik yapmış, buradan da İstanbul’a gidip Fatih’teki Sultan Selim Medresesinde misafireten kalmıştır. Söz konusu Kızılay Belgesi şu şekildedir:
“Sa'detlu Efendim Hazretleri.
7 Kânûn-ı Sâni (1)334 tarih ve 13033/8 numerolu tezkire-i âlîyyeleri cevabıdır.
Bediüzzaman Şeyh Kürdi Efendinin ailesi efrâdı hâl-i sıhhatte olup Van'ın Ruslar tarafından istilâsını müteâkib pederleri Mirzâ, büyük biraderleri Molla Abdullah ve Mehmet efendiler mâ'a aile Siirt sancağına ve diğer biraderi Abdülmecid ve birader-zâdesi Abdurrahman ve enişteleri Molla Said Efendiler dahi Adana da vali-i sâbıkı Cevdet Bey ile birlikte Adana'ya hicret ettikleri Adana'da muallimlik etmekte iken me'zûnen Dersaadet'e vürûd eden Molla Fatih'de Sultan Selim medresesinde misafireten ikâmet etmekte olan Abdülmecid Efendi'den icrâ kılınan tahkîkâttan anlaşılmış ve irsâl buyurulan iki kartpostal dahi mûmâ ileyhe tevdî' edilmiştir. Ol bâbda irâde efendim hazretlerinindir.
F3 4 Şubat (1)334 M.4 Şubat (1918)
Polis Müdîr-i Umûmisi Nâmına
Muavin2
Maalesef Abdülmecid Nursi’nin Adana ve daha sonra İstanbul’a gidip misafireten kaldığı Sultan Selim Medresesindeki misafirliği konusunda herhangi bir bilgiye ulaşamadım. Bilgisi olan okuyucularımız varsa bunu yorumlarda veya en güzeli bir makale ile Risale Haber’de yazarak paylaşmalarını rica ediyoruz.
Yazar Merhum Halil Uslu, Abdülmecid Nursi’nin hayatına dair yazdığı kitapta dönemin şahitlerinden Mustafa Kodal’dan Abdülmecid Nursi’nin Diyarbakır’a oradan da Şam’a gidip, bacısı Alime Hanım’la bir müddet muhacirler mahallesi olan Salahiye Mahallesinde kaldıklarını aktarır.3 Üstad’ın Vanlı talebelerinden Molla Hamid Ekinci de doğrudan Abdülmecid Nursi’den aktararak Bitlis düşünce Diyarbakır’a, oradan da Şam’a gidip Salahiye Mahallesine yerleştiklerini söyler.4 Abdülmecid Nursi Ağabey’in Şam hayatı hakkında maalesef elimizde anlatabileceğimiz fazla bir bilgi mevcut değildir. Halil Uslu Şam hayatı için 1914-1917 tarihlerini veriyor.5
Abdülmecid Nursi 1917 yılında Diyarbekir’e yerleşir ve Askeri Rüştiye’de Arapça öğretmenliği yapar. Uslu, Diyarbekir hayatı için 1917-19206 tarihlerini verir ve bir yakını vasıtasıyla Diyarbakır Askeri Rüştiyesi’nde öğretmenliğe başladığını söyler.7 Abdülmecid Nursi’nin Diyarbekir hayatı ile ilgili iki şahit mevcuttur. Bunlardan birincisi Üstad’ın hemşerisi ve avukatı olan Hulusi Bitlisi Aktürk’tür. Aktürk, Abdülmecid Efendi’nin Diyarbekir hayatı ile ilgili olarak şunları söyler: “Mütarekeden sonra Irak'ın Süleymaniye'sinden, Mardin bidayet, müteakiben Diyarbakır İstinaf âzalığına geçtiğim zamanda, bu vatanî ve ilahî mücahidin biraderi Abdülmecid, Diyarbakır Askerî Rüştiyesinde Arabî muallimi idi.”8 İkincisi de Üstad’ın onun vasıtasıyla Abdülmecid Nursi ile mektuplaştığı Abdülmecid Efendi’nin kayınbiraderi (eşi Rabia Hanım’ın kardeşi) Vanlı Şahabeddin Efendi’nin oğlu İhsan Özer’dir. Özer, Abdülmecid Nursi’nin çok muhterem bir zat olup Diyarbakır Askeri Rüştiyesinde Arapça muallimliği yaptığı bilgisini verir.9
Elimizde net bilgi olmasa da Abdülmecid Nursi’nin Diyarbekir’de Rabia Hanım’la evlendiğini tahmin ediyoruz. Necmeddin Şahiner, Abdülmecid Nursi’nin Rabia Hanımla evlenmesi konusunda şu bilgileri verir: “(Rabia Ünlükul), Üstad Said Nursî'yi küçükken Van'dan tanımaktadır. Küçücük bir çocuk olduğu yıllarda Bediüzzaman kendisine "Raboş" diye çağırarak iltifat edermiş. Mütevazi köşesinde ziyaret ederek dinledik onu... Bize Seyda ile ilgili hatırladıklarını anlattı. Rabia Ünlükul, Van'ın asil ve temiz bir ailesine mensuptur. 5-6 yaşlarında bir çocukken, sokakta oynuyormuş, Üstad Said Nursî, kendisini, kardeşi Abdülmecid Ünlükul'a göstererek: "Bak, bu evliya torununu görüyor musun? İstikbalde bu senin hanımın olacak" deyince, Abdülmecid Ünlükul, "Seyda nasıl olur? Çok küçük, o vakte kadar benim bunun kadar çocuklarım olur" demiş. Aradan yıllar geçiyor. Birinci Cihan Savaşı patlıyor. Üstad Bediüzzaman'ın dedikleri aynı çıkıyor. Abdülmecid Efendi ile Rabia Hanım evleniyorlar. Bediüzzaman'ın evliya torunu demesi de, mânâsız bir ifade değil çünkü Rabia Ünlükul, Van'da Şeyh Gazail Baba'nın torunudur.”10
Şahiner’in burada verdiği bilgilere dikkat edersek Abdülmecid Nursi’nin henüz savaş bitmeden evlendiği bilgisi çıkarılabilir. Şeyh Reşid Güleşer de Abdülmecid Nursi’nin savaştan sonra Van’a döndüğünde Rabia Hanımla evlenmiş olduklarını söyler. Güleşer konu ile ilgili olarak şunları söyler: “Van istiladan kurtulunca bizler geri döndük. Bir müddet sonra hocam Abdülmecid Efendi geldiler. Şeyh Gazail Baba’nın torunlarından Rabia Hanım ile evlenmişlerdi. Toprakkale de bir ev aldılar.”11 Rabia Hanım da, Van’a döndüklerinde yeni evli olduklarını belirtir. Rabia Hanım’ın ifadeleri şöyledir: "Birinci Cihan Savaşından sonra, (Bediüzzaman) Van'a geldiği zamanda, bizim Toprakkale semtindeki evimizde kalırlardı. Burada hemen her gün birçok ziyaretçi gelip giderdi. Biz de yeni evlenmiştik. Oğlum Fuad beş-altı aylıktı. Onu ilk defa Seyda yürüttü.”12
Rabia Hanım’ın soyundan geldiği Şeyh Gazail Baba ile ilgili şu bilgiler verilmiştir: “Şeyh Yusuf Gazail türbesi, Şabaniye Mahallesine bir kilometre mesafededir. Halk arasında Gazaibaba denilen bu zatın, Peygamber Efendimizin (asm) torunu Hz. Hüseyin’in (ra) soyundan olduğu kabul edilir. Şeyh Ahmet’in oğludur. Siirt vilayetine bağlı Şirvan kazasının İskambo köyünden gelmiştir. XVIII. Yüzyılda yaşamış olan bu zata, Ermenilerle savaşıp gazi olduğu için Gazaibaba denilmiş olduğu nakledilir.”13
Birinci Dünya Savaşı bittikten sonra muhacirler peyderpey memleketlerine dönerler. Abdülmecid Nursi de Diyarbakır’dan Askeri Rüştiyenin kapatılmasından sonra ayrılıp 1920 senesinde Van’a geri döner.14 Şeyh Reşid Güleşer’in verdiği bilgiye göre Abdülmecid Nursi, Van’a dönünce İdadiye Mektebinde (Lise) eski Van Müftülerinden Ömer Efendi ile birlikte ulumu diniye muallimliği yapmaya başlar.15 Van Vergi Dairesi emekli müdürü ve Abdülmecid Ağabeyin talebelerinden İsmail Perihanoğlu’da bu konuda şu bilgileri vermiştir: “Abdülmecid Nursi Hocamız Van İdadiye Mektebinde, bizim Arabi ve malumat-ı diniye hocamızdı. Yüksek zeka sahibiydi. Çok olgun ve fazilet timsaliydi. Kendilerinden çok istifade ettik.”16
Değerli dostlar! Gelecek yazımızda Abdülmecid Nursi Ağabey’in Cumhuriyet dönemi Van hayatından kesitler sunmak dileğiyle Allah’a emanet olunuz. Selam ve dua ile.
Dipnotlar:
1. Bediüzzaman Said Nursi, Lemalar, Envar Neşriyat, sh. 41-42
2. Mehmet Selim Mardin, Said Nursi'nin ailesinin tehciri üzerine yayınlanan belgeler ve bilinmeyenler, Risale Haber, 21 Mart 20121; https://www.risalehaber.com/said-nursinin-ailesinin-tehciri-uzerine-yayinlanan-belgeler-ve-bilinmeyenler-23058yy.htm; Abdulkadir Ceylan, Bediüzzaman’ın Deha-i Nurani Sahibi Yeğeni Manevi Evladı: Abdurrahman Nursi, Risale Haber, 11 Nisan 2026; https://www.risalehaber.com/abdulkadir-ceylan-bediuzzamanin-deha-i-nurani-sahibi-yegeni-manevi-evladi-28875yy.htm
3. Halil Uslu, Bediüzzaman’ın Kardeşi Abdülmecid Nursi, Yeni Asya Neşriyat, İstanbul 1997, sh. 35
4. A. g. e, sh. 38
5. A. g. e, sh. 17
6. A. g. e, sh. 17
7. A. g. e, sh. 39
8. Necmeddin Şahiner, Son Şahitler 1, Yeni Asya Yayınları, İstanbul 1993, sh. 149
9. Halil Uslu, Abdülmecid Nursi, sh. 41
10. Son Şahitler 1, sh. 153
11. Halil Uslu, Abdülmecid Nursi, sh. 32
12. A. g. e, sh. 153
13. Abdülhalim Durna, Evliyalar Şehri Van, Samsun 2014, sh. 46
14. Mehtap Yıldırım Yükselten, Ağabeyinin İzinde Risale-i Nur Hizmetinde Bir Alim Kardeş: Abdülmecid Nursi, Yeni Asya, 11 Haziran 2025; https://www.yeniasya.com.tr/dizi/agabeyinin-izinde-risale-i-nur-hizmetinde-bir-alim-kardes-abdulmecid-nursi_610445
15. Halil Uslu, Abdülmecid Nursi, sh. 32
16. A. g. e, sh. 35