Şeriat, “kendisinden su içilen, açıkta olan ve kesilmeyen akarsu; bu suya giden yollar” demektir. Dinin daha çok hüküm yönünü ifade eder. Dinin bu şekilde isimlendirilmesinde Allah’ın koyduğu hükümlerin tertemiz bir âb-ı hayat olduğuna işaret vardır. “Allah’ın şeriatı” denildiğinde “Allah’ın dini” anlaşılır. Fıkıh ilminden “şeriat” olarak da bahsedilir. Hüküm koyması itibarıyla Cenab-ı Hakka “Şâri’, Şâri-i Hakiki” denilir.

Şu âyet, dinin bir şeriat olduğunu anlatır:

“Sonra (ey peygamber!) Din hususunda seni bir şeriat üzere kıldık, ona tabi ol!”[1]

Günümüzde pek çok kimse İslam ülkesinde yaşadığı halde dini o kadar da bilmemektedir. Aslen Müslüman olmakla birlikte bazıları “Ben şeriata karşıyım” diyebilmektedir. Bu söz, aslında küfürdür. Ama bunu söyleyen kendi zihnindeki şeriata karşıdır. Zihnindeki şeriat ise daha çok “adam öldürene kısas cezası ve hırsızlık edenin elinin kesilmesi” gibi durumlardır. Şeriatın İslam olduğundan haberi bile yoktur. Dolayısıyla böyle bir sözü inkârından dolayı değil, cehaletinden dolayı söylemiştir.

Bediüzzaman, şeriatın insanlara bir kısım hükümler bildirmesinin makul bir cihetini şöyle nazara verir:

“Acaba bir şeriat, ‘karıncaya bilerek ayak basmayınız’ dese, tâzibinden men etse, nasıl benî Âdem’in hukukunu ihmâl eder?”[2]

Allah, -tabir yerindeyse- karıncanın bile hukukunu gözetmişse, Âdemoğullarının hukukunu elbette ihmal etmez.

Bediüzzaman “Şeriat ikidir” der ve şöyle açıklar:

“Birincisi: Âlem-i asgar olan insanın ef'al ve ahvalini tanzim eden ve sıfat-ı kelâmdan gelen bildiğimiz şeriattır.

İkincisi: İnsan-ı ekber olan âlemin harekât ve sekenatını tanzim eden, sıfat-ı iradeden gelen şeriat-ı kübra-yı fıtriyedir ki; bazan yanlış olarak tabiat tesmiye edilir.”[3]

Bunlardan birincisi, şu koca âlemin küçük bir numunesi olan insanın fiillerini ve hallerini tanzim eden şeriattır. İkincisi ise, büyük bir insan hükmünde olan âlemin hareketlerini ve durumlarını tanzim eden şeriattır. Şeriat denildiğinde daha çok Allah’ın kelam sıfatından gelen birincisi hatıra gelir. İkinci şeriat ise, Allah’ın irade sıfatından gelmekte ve âlemdeki nizam ve intizamı sağlamaktadır. Mesela güneş bu şeriata bağlı olarak belli bir yörüngede hareket eder ve kendisine gösterilen çizgiden asla sapmaz. İnsanlarla ilgili şeriat da insanların düzgün bir hayat yaşamalarına yönelik ilahi kanunlarla, emir ve yasaklarla doludur. Ama güneşten farklı olarak bunlara uyup uymamak insanların kendi iradelerine bırakılmıştır. Çünkü insan bu dünyada imtihan edilmektedir…

1909 yılında Otuz bir Mart Hâdisesi denilen bir darbe teşebbüsü meydana gelir. Bediüzzaman, olaylarda yatıştırıcı olduğu halde mahkemeye sevkedilir. İdamla yargılandığı mahkemeden beraatla çıkar. Mahkeme reisi Hurşid Paşanın ithamlarından biri, “Sen de şeriat istemişsin!” ifadesidir.

Bediüzzaman şöyle cevap verir:

“Şeriatın bir hakikatine, bin ruhum olsa feda etmeye hazırım. Zira şeriat, sebeb-i saadet ve adalet-i mahz ve fazilettir. Fakat ihtilâlcilerin isteyişi gibi değil!”[4]

Şeriatı istemek kötü bir şey değildir. Çünkü şeriat insanların dünya ve ahiret mutluluğuna sebeptir. Hükümleri itibariyle tamamıyla adalet ve fazilettir. Ancak o, bu kalkışma hareketinde meydanlarda “şeriat isteriz!” diye slogan atanların isteyişi tarzında bir hareketin içinde olmamıştır.

Bediüzzaman’ın mahkemedeki ifadelerinden biri de şudur:

“Ben talebeyim, onun için her şeyi mizan-ı Şeriatla muvazene ediyorum."[5]

Dinin terazisiyle değil de söz gelimi günümüzde mer’i kanunlara göre tartılırsa, pek çok meselenin hükmü çok farklı olacaktır. Mesela şeriata göre içki haramdır, masum bir cana kıymanın cezası idamdır, flört caiz değildir, faiz yasaktır… Ama bunların hükümleri mevcut kanunlara göre hayli farklıdır.

[1] Casiye, 18