Gezi öncesi Zaman'a mülakat veren Kırgızistan Başbakanı Almazbek Atambayev, Erdoğan'ın ziyaretinin yeni kurulan hükümete destek adına çok büyük anlam taşıdığını söyledi.

İyi derecede Türkçe konuşan Atambayev, "Türkiye bizim kutup yıldızımız, o ne kadar büyür ve gelişirse bize örnek olur. Kardeşlerinin de önünü açar." dedi. Türkiye'den talep gelmesi halinde vizeleri kaldırabileceklerini belirten Kırgız Başbakan, ülkesindeki Türk okulları için de "Can-ı gönülden destekliyorum." ifadelerini kullandı.

Kırgızistan Başbakanı Almazbek Atambayev, siyasi ilişkilerden ekonomiye, vize muafiyetinden Türk okullarına kadar birçok konuda Zaman'ın sorularını şöyle cevapladı:

Başbakan Erdoğan'ın Kırgızistan ziyaretinden beklentileriniz neler? Ziyaret iki ülke ilişkilerine nasıl katkı sağlar?

Beklentimiz çok büyük. Değerli dostum Sayın Tayyip Erdoğan'ın Kırgızistan ziyareti iki ülke arasındaki mevcut ilişkiye ivme kazandıracak. İlişkilerimiz daha da gelişecek. Zor bir süreçten geçen ülkeye böyle bir ziyaretin gerçekleşiyor olmasının iki ülke halklarını daha yakınlaştıracağı ve dostluğumuzu daha da pekiştireceği muhakkak.

Parlamenter sisteme geçen Kırgızistan'a ilk ziyaretin Türkiye'den yapılması sizin için ne anlam taşıyor?

Sayın Erdoğan'ın yoğun mesaisine rağmen bize bir günlük bile ziyaret gerçekleştirmesi bizim açımızdan çok büyük anlam taşıyor. Özellikle parlamenter sisteme geçen Kırgızistan'a ilk ziyaretin Türkiye'den yapılması elbette çok önemli. Bu ziyareti, yeni kurulan hükümete ve Kırgız halkına destek olarak görüyoruz.

Türkiye, Kırgızistan'da 300 civarında Türk firması ile en önemli yatırımcıların başında geliyor. Yeni dönemde yatırımcı çekmek için neler yapacaksınız?

Ülke ekonomisine katkı sağlayacak ve canlandıracak olan tüm sektörlere Türk işadamlarını bekliyoruz. Bu konuda karşılıklı güven çok önemli. Burada bize düşen, yatırımcıya güven vermek ve kolaylıklar sağlamak. Yatırımcının en çok şikayet ettiği husus denetlemelerden kaynaklanan sıkıntılar. Öncelikli konumuz denetleme mekanizmasını tek elden yürüterek yatırımcıyı rahatlatmak. Biz yatırımcının ülkemize gelmesi için ne gerekiyorsa yapmaya hazırız.

Türkiye, bugüne kadar birçok ülkeyle karşılıklı anlaşmalar imzalayarak vizeleri kaldırdı. İki ülke arasındaki vize muafiyeti anlaşmasının yenilenmesi teklifini nasıl değerlendirirsiniz?

Dünya ekonomik krizle sallanırken Türkiye aldığı tedbirler ve komşularıyla ticaret hacmini artırarak en az etkilenen ülkelerin başında geldi. Kitaplarda tarih boyunca aralarında sürekli savaş olmuş ve birbirine düşman gibi görünen Rusya ile bile bugün vizelerin kaldırılmasından bahsediliyor. Türkiye'nin Kırgızistan ile de vize muafiyeti konusunda adım atacağını düşünüyorum. Türkiye isterse iki ülke arasındaki vize sınırlamasını 3 aya çıkarabileceğimiz gibi tamamen de kaldırabiliriz. Kırgız devleti, kardeş ülke Türkiye'den gelen hiçbir talebe kayıtsız kalmayacak.

Nisan ve özellikle haziran ayında ülkede yaşanan olaylar Kırgızistan ekonomisini nasıl etkiledi? Ekonomiyi canlandırmak için planlarınız ve öncelikleriniz nelerdir?

Şu anda önceliğimiz ülkede istikrarın sağlanması. Geçtiğiz yıl yaşanan siyasi gelişmeler ülkeyi ve ekonomisini kötü etkiledi maalesef. Ekonomide bu yıldan itibaren büyük gelişmelerin olacağını öngörüyoruz. Önümüzdeki 6 ayı atlatırsak sonrası için bizi güzel günler bekliyor. Ekonomimizin gelişmesinde ve kalkınmamızda en büyük engel olan yolsuzluk, rüşvet ve hırsızlıkla mücadele ediyoruz ve edeceğiz. Bütçe açığı sebebiyle sıkıntılar yaşıyoruz. Yardım ve kredi desteği bekliyoruz. En başta dost ve kardeş ülke Türkiye'den bu konuda da destek ve yardım bekliyoruz.

İyi derecede Türkçe konuşan ve Türkiye'yi seven birisi olduğunuzu biliyoruz. Türkiye'nin Kırgızistan için önemi nedir?

Türkiye'nin, Kırgızistan'ın bağımsızlığını ilk tanıyan ülke olması çok şeyi anlatıyor. Türkiye, binlerce yıldır kardeşimiz olan, dili, kültür ve geleneği açısından bize en yakın ülke. Rusya'nın ardından hemen Türkiye'yi ziyaret etmem, verdiğimiz önem ve değerin göstergesidir. Bunu sadece ekonomik ya da parasal sebeplere bağlamak doğru değil. Yetim bir çocuğa birisinin ağabeylik yapması gibi, en zor zamanımızda Türkiye bize ağabeylik yaptı. Yardım elini uzattı. Kırgızistan atavatan ise Türkiye de anavatanımızdır. Bu ilişki bundan sonra daha da ilerleyecek.

Rusya'nın Kazakistan ve Belarus'la oluşturduğu Gümrük Birliği'ne Kırgızistan'ın da girmek istediğini dile getirdiniz. Bu, Türkiye ile olan ticaretinizi nasıl etkiler?

Gümrük Birliği'ne girmeyi düşünüyoruz. Ben yakın gelecekte böyle bir birliğe Türkiye'nin de girmesini isterim. Kırgızistan'ın Gümrük Birliği'ne üye olması Türkiye ile arasındaki ticari ilişkilere zarar getirmeyecektir. Çünkü Rusya ve Kazakistan, Dünya Ticaret Örgütü (DTÖ)'ne girmeyi planlıyor. Kırgızistan da zaten DTÖ'ye üye. Kırgızistan'ın Gümrük Birliği'ne girmesi, 5 milyonluk Kırgızistan'ın 200 milyona ulaşması demek. Örneğin Türk firmaları, Kırgızistan'da ürettikleri malları için bu büyük pazara açılabilecek.

TÜRK BİRLİĞİ KURULABİLİR

Türk cumhuriyetleri, dünya siyasetinde aktör olabilir mi?

'Türk birliği'nin kurulabileceğini düşünüyorum. 15 Eylül'de İstanbul'da devlet başkanlarının da katılımı ile gerçekleşen zirvede Türk İşbirliği Konseyi'nin resmen faaliyete başlamasını bunun ilk adımı olarak görüyorum. Şu anda 6 olan ülke sayısının ilerleyen dönemlerde artması ve işbirliği alanlarının da genişlemesiyle dünyada bizler de bir aktör haline gelebiliriz. Hatta biraz daha radikal bir çıkış yaparak Rusya'nın da içinde olduğu bir birlik bile kurabiliriz diye düşünüyorum. AB, bugün Türkiye'yi içine almak istemediği gibi Rusya'yı da istemez. Ben Rusya'nın Türkiye'ye bakış açısının AB'den daha yakın olduğunu düşünüyorum.

Başbakan Erdoğan, 10. Türk Devletleri Toplantısı'nda ortak dil ve ortak alfabeye geçilmesi teklifinde bulunmuştu. Sizin bu öneriye bakış açınız nedir?

'Türk birliği'nin yanı sıra ortak dil ve alfabenin de gerçekleşeceği inancını taşıyorum. Olması gerektiğini de düşünüyorum. Bazı ülkeler bu konuda adım attı. Bizim açımızdan bu konunun gerçekleşmesini ekonomik duruma bağlıyorum. Ama inşallah yakın bir gelecekte bunu da gerçekleştiririz.

Seçimden önce bazı partiler, güçlü devlet başkanlığı sistemini geri getirmeyi vaat etmişlerdi. Parlamenter sistemden geriye dönüş ihtimali var mı?

Aslına bakarsanız parlamenter sistem bize yabancı bir sistem değil. Atalarımız meclis sistemine benzer bir sistemle yönetmişler halkımızı. Kırgız milletinde hiçbir zaman sultan, emir olmamış. Her işlerini büyüklerimizin oluşturduğu Ak Sakallar Meclisi'nde görüşerek ve istişare ederek karar vermişler. Bağımsızlıktan sonra devlet başkanlığı sistemi ile yönetilen ülkemizde hep sıkıntılar çıktı. Tek adamlık ve aile yönetimi oluştu. Bu da beraberinde iki sefer halk devrimini getirdi. Haziran ayındaki referandumda halkımız parlamenter sistemi tercih etti. Parlamenter sistemle tek adamlık ve aile yönetimine son verdik. Sonrası için şimdi bir şey söylemek zor. Allah bilir diyeyim. Parlamenter sistemin işleyişi konusunda da Türkiye'den öğreneceğimiz ve işbirliği yapacağımız çok alan var.

Haziranda patlak veren Kırgız-Özbek olayları sonrası bölgede mağdur olanlar için yeni yerleşim yerleri kuruluyor. Yakın dönemde siz de bölgeye ziyaret gerçekleştirdiniz. Bölgede son durum nedir?

Hepimiz Türk Ata'nın evlatlarıyız. Kırgız'ı, Özbek'i ve Türk'ü biriz ve beraberiz. Bir Müslüman başka bir insana kötülük yapmaz ve yapmamalı. Başbakan olduktan sonra ilk ziyaretimi güney bölgesine gerçekleştirdim. Yerleşim yerlerinin kurulması için inşaat çalışmaları devam ediyor. Öncelikle şunu belirtmek istiyorum: İnşaat yapmak çok zor değil. Ama kırılan kalpleri tamir etmek ve milletleri barıştırmak çok zor. Biz şimdi bu zorluğu yaşıyor ve aşmaya çalışıyoruz. Bu olaylarda üçüncü gizli bir elin olduğunu düşünüyoruz. Burada çok büyük bir oyun ve provokasyon yaşandı. Bunu Özbekistan Devlet Başkanı İslam Kerimov da ifade etti. Bundan sonra kardeşliğimize zarar verecek olayların yaşanmaması için tedbirler alacağız.

Eğitim faaliyetlerini can-ı gönülden destekliyorum

Kırgızistan'da eğitim alanında faaliyet gösteren Sebat Eğitim Kurumları'na bağlı okullar, Uluslararası Atatürk Alatoo Üniversitesi, Kırgızistan Türkiye Manas Üniversitesi faaliyet göstermekte. Bu eğitim kurumlarının önemi ve iki ülke ilişkilerine katkısı nedir?

Söz konusu eğitim kurumlarının yeri ve önemi şüphesiz tartışılmaz. Kırgızistan için olduğu kadar iki ülke ilişkileri için de ciddi katkıları var. İki ülkenin tarihi gibi inşallah geleceği de bir olacaktır. Bu aydınlık gelecekte en büyük rolü bu kurumlarda eğitim gören evlatlarımız üstlenecekler. Yapılan eğitim çalışmaları Türk Birliği'ni oluşturmanın ilk ve en önemli adımıdır. Bu sebeple eğitim faaliyetlerini can-ı gönülden destekliyorum.

Manas Üssü için anlaşmalara bağlıyız

Manas Üssü'nde son durum nedir? Üssün ABD tarafından kullanılmasıyla ilgili hükümetinizin politikası nedir?

Biz geçici hükümet zamanında yaptığımız açıklamanın arkasındayız. O zaman dediğimiz gibi hükümetler ve yönetimler değişse bile yapılan anlaşmalar bakidir. Uluslararası yapılan tüm anlaşmalara ve anlaşma yükümlülüklerine, beğensek de beğenmesek de, istesek de istemesek de sadık kalacağız. Bu durum Manas Üssü için de geçerli. Anlaşma tarihi bittiği zaman düşünüp karar verilecek bir mesele. Şunu da belirtmek isterim ki, biz kimseyle hasım olmak istemiyoruz.
Zaman