Kastamonu Lahikası’nda toplam 166 mektup ve konu var. Her mektup, özgün bir hitap. Muhatap ve yaşanılan süreci ifade açısından kitap, zengin bir içerik ve gündem çeşitliliği ile aksiyon birer iletişim yaprağını ifade etmektedir.

1936-43 yıllarında Kastamonu’da zorunlu ikamete ve takibe alınan Bediüzzaman’ın talebeleriyle ve toplumla kurduğu bağ hala diri bir metin özelliğindedir. Çünkü kişiler, olaylar, zaman ve mekan bağlamı ile yazılan bu mektuplar, ilkeler bütünlüğü içerisinde günümüze dek tazeliğini koruyan birer yol haritası niteliğindedir.

Dönemin rol ve temsilleri değişse de zamanın hükmünü aşan hakikatler, muhteva ve muhatap açısından olayın mahiyetine bakar. Şartların iç yüzüne ve hikmet boyutuna, anlam katmanları üzerinden zahmette rahmet ve imanda ümit arar.

Kastamonu Lahikası tam da böylesi bir rehabilitasyon desteği veren sahici, yazarın duygu ve tahammül dünyasını zorlayan hallerde, insanlığın maruz kaldığı maddi ve manevi felaketler de, dönemin yakıcı gündemi olan ikinci dünya savaşı ve küresel aktörlerin coğrafyamıza nüfuz eden ayak sesleri ve gölgeleri karşısında derin ızdırabını dile getirir.

Sabır silahını nasıl aktive edeceğine, değişen tuzaklar zinciri ve gaflet travmaları karşısında nasıl bir intibah/uyandırma olabileceğine dair ince ve genel gibi duran ama çekirdek hakikat ehline haber gönderen birer emanet taşıyıcısı postalardır bu mektuplar.

Said Nursi’nin sürgünde, ağır takip altında, karakol karşısında perdesiz bir odada gözetildiği dikkate alınırsa, kimseyle kolay kolay görüştürülmediği de eklenirse, Isparta ve diğer illerle bir haber ağı kurmak, yeni tabirle bir network kurmak elbette istisnai bir irade ve ihlas gerektirmektedir.

Tedbir boyutu ise metinlerin omurgası olan mesajlarla icmalen/özet bahsedilen birer prototip vak’a analizidir. Her muhatap bölgesine, şartlarına ve haleti ruhiyesine uygun bir formda esas metinlerin yanında birer usul tamamlayıcısı olarak zihin ve kalp dünyasını dokumaktadır. Böylece irtibat zemini yazılı birer doküman ve tarihe tanıklık eden birer kayıt ve günümüze ilham veren nur talebeliği paradigmaları oluşturmaktadır.

Mektuplarda, yaşanılanın birey, toplum, ülke ve uluslararası düzlemde yansımaları ile maruz kalınan meşakkatler karşısında nasıl bir irade, yol, yöntem ve tutum belirleneceğine dair ipuçlarını, satır aralarındaki kısa ifadelerde görebilirsiniz.

Hayatın içinde dönemin tarihi, siyasi, sosyal ve ekonomik arka planı dikkate alınarak Risale-i Nur bakışı ile irşat vazifesini, aydınlanma ihtiyacını bir arkadaşlık platformu ikliminde nasıl dokuduğuna tanıklık etmekteyiz.

Zamanın ruhunu iman ve ihlasla nasıl gözlemleyip, müşahede makamında iman kalesini ördüğünü bir misal olarak o dönem yazdığı Ayet’ül Kübra eserinde fark etmekteyiz.

Bu genel girişten sonra konumuza dönersek, Kastamonu Lahikası’nda hitap cümlelerinde geçen kelimelerin frekans analizine bakacağız.

Mesela ilk 20 mektubun başında geçen ifadeleri aynen alıyoruz.

1-Aziz, Sıddık, mübarek kardeşlerim ve hizmet-i Kur'âniye ve imaniyede ihlaslı ve kuvvetli ve şanlı arkadaşlarım.

2-Aziz, sıddık kardeşlerim ve hizmet-i Kur'âniye'de kuvvetli, dirayetli arkadaşlarım

3-Aziz, Sıddık, fedakâr vefakar kardeşlerim.

4-Aziz, sıddık ve fedakâr ve vefakâr kardeşlerim ve hizmet-i Kur'âniye ve imaniyede kuvvetli ve kıymetli ve çalışkan ve muktedir arkadaşlarım.

5-Bir suale cevap olarak yazdığım bir fıkrayı size de faydalı olur ihtimaliyle beyan ediyorum.

6-Aziz, tam sıddık kardeşlerim.

7-Aziz, sebatkâr, fedakâr, sıddık kardeşlerim.

8-Aziz kardeşlerim.

9-Aziz ve sıddık ve hâlis kardeşlerim.

10-Aziz, sıddık, kıymettar kardeşlerim ve hizmet-i Kur'âniye'de metin, ciddi, çalışkan arkadaşlarım.

11- Aziz, kıymettar, sadık ve sebatkâr kardeşlerim.

12-Aziz ve sıddık ve sadık ve fedakâr ve vefadar kardeşlerim.

13-Kardeşlerim.

14-Aziz, sıddık, mübarek kardeşlerim.

15-Aziz ve sıddık kardeşlerim.

16-Kardeşlerim.

17-Aziz, mübarek, sıddık, sadık, ruhum canım kardeşlerim.

18-Ahiret kardeşlerime bir ihtar.

19-Manevi bir ihtarla bir iki ince meseleyi size yazıyorum.

20- Aziz, sıddık kardeşlerim ve hizmet-i Kur'âniye'de muktedir, kuvvetli arkadaşlarım.

Yukarıdaki bu yirmi mektup başlıklarını sırayla okuyup alt alta baktığımızda odaklandığı kavramların pekiştirme pedagojisini görmekteyiz.

Bu mektuplarda hangi kelimeler hangi sıklıkla kullanılmış, bir tablo halinde inceleyeceğiz. Tekrarlanan kelimelerin, hitapların ayrı ayrı muhataplık, kavramsallık, anlam, yüklenen amaç ve diyalogdaki iletişim dili açısından analizi ayrı birer araştırma konusu.

Gerek bilim dünyasında gerek tefekkür, hikmet tasavvuf geleneği Doğu Batı deneyiminde hitap çevresine, hedef kitlesine, öğrencilerine bir bilgiyi/haberi irşat formatında veya aydınlanma aktarımında ne tür benzerlikler ve farklılıklar var?

Said Nursi’nin mektupları üzerinden kurduğu ilişki, iletişim ve ifade biçimi dikkate alındığında enteresan olan nedir? Mürşit-mürit ilişkisi mi? Hoca-öğrenci aktarımı mı? Benzer otorite ve diyalog şekillerinde statüye dayalı birer asimetrik iletişim/irtibat ve konumlanma söz konusu iken, mektuplarda hiyerarşik bir dil ve üslup söz konusu değil.

Sanki bu günlerde, dijital bir çağın aktivasyonu olarak sosyolojinin bilgi, ağ, risk ve dijital toplum kronolojisi ile yatay iletişim ve paylaşım sistematiği içinde mektuplar kaleme alınmıştır. “Kardeş ve arkadaş” eşitliği ile muhataplarına değer verip onlarla muhavere ediyor, sohbet ediyor, hissiyatlarına ve hususiyetlerine özel atıflar ve benzetmeler yapıyor. Betimleyici ifadelerle zihinlerde adeta görsel bir tasarım oluşturuyor.

Kısaca yukarıdaki 20 başlığı esas metin olarak dikkate alırsak, hiçbir kelimeyi anlam bakımından birbirine karıştırmadan frekans analizi yapmak yöntemi ile sağlıklı bazı yeni sonuçlara ulaşabiliriz.

Bu hitapların Risale-i Nur içindeki pedagojik, irşadî ve cemaat-kurucu fonksiyonlarını; daha sonra da bilim, hikmet, tasavvuf ve Doğu-Batı öğretici geleneklerindeki benzer hitap biçimleriyle karşılaştırabiliriz.

20 mektup başlığından 5, 18 ve 19. maddelerinin klasik anlamda selamlama/hitap cümlesi olmayıp, birer konu başlığı niteliğinde olduğunu belirtelim.

Bu ifadelerin önemli bir kısmı Kastamonu Lâhikası'nın mevcut metinlerinde de doğrulanabiliyor. Örneğin “Aziz, tam sıddık kardeşlerim” 6. mektup çevresinde, “Aziz, kıymettar, sadık ve sebatkâr kardeşlerim” ise erken Kastamonu mektuplarında açıkça geçmektedir. “Aziz, sıddık, mübarek kardeşlerim” ve çeşitli genişletilmiş biçimleri de Lâhika metninde birçok yerde görülmektedir.

Burada Kastamonu Lâhikası'nın 20 konu başlığından 17 mektuptaki hitap kelimeleri/ifadeleri baz alarak incelediğimizde, kullanım sıklığını görmekteyiz.

Bazı kelimeleri biçimsel olarak değil, kavramsal alan olarak ele almak daha anlamlıdır.

Burada özellikle dikkat çekici sonuç; “Kardeşlerim” 17, “Aziz” 15, “sıddık” 13 kez kullanılıyor.

Dolayısıyla bu hitapların temel üçlü çekirdeği olan “Aziz, kardeş ve sıddık” toprağında hakikat filizleniyor. Bunun etrafına ise mübarek – fedakâr – sadık – sebatkâr – kuvvetli – kıymettar – çalışkan – muktedir – hâlis – vefakâr gibi nitelikler ekiliyor ve ekleniyor.

Aşamalı olarak Kastamonu Lahikası’nın tamamına ait mukayeseli kavramlar ve frekans analizi ile inşa edici özelliklerini bir sonraki yazıda paylaşmak duasıyla.