Şiilikte siyaset veya imamet türev değil temeldir. Sünnilikte ise hilafet meselesi asli rükünlerden birisi değil tali bir meseldir. Meseleyi tersyüz eden Merdan Yanardağ bu nedenle baltayı taşa vurmuştur. Gazali ile ilgili söylemini gözden geçirmelidir. Onun siyasal İslamcı bir teorisyen olduğunu savunmuştur. Zehi gaflet! Belli ki kavramları geriye doğru sarıyor, işletmekte bir beis görmüyor! Günümüzün diliyle geçmişi konuşmaktadır. Günümüzün kavramlarıyla geçmişi elemekte ve izah etmeye kalkışmaktadır. Yanlış anlaşılmasın biz hapishane ortamında oluşuyla yüreğimizi soğutuyor değiliz. Aksine vakit buldukça kendisini gözden geçirmeye çağırıyoruz. Bu yolla öfkemizi söndürmeye veya intikam almaya hiç niyetimiz yok.

Bununla birlikte onun da dahil olduğu Gazali etrafında devam eden bazen de büyüyen tartışmalar var. Ona parmak basmak istiyoruz. Ehl-i Sünnet akaidi itidal üzerine kuruludur. Siyaseti en tepeye yerleştirmemiştir. Temel değil türev bir konu olarak ele almıştır. Sünniliğin siyaset teorisi budur. Aksi takdirde bunun emareleri eksik olmazdı. Kısaca Merdan Yanardağ meseleye çarpık bakmaktadır. Kendisine geçmiş olsun derken bu açık yanlışın düzeltilmesini istiyoruz.

İhsan Eliaçık da Gazali ile ilgili ileri geri konuşanlardan birisidir. Tarihi bir hesaplaşma içindedir. Bağdat'tan Şam'a gelmesini saptırmaktadır. Gönüllü olarak Şam'a sürgün gitmesini, Batinilik hakkında cevap mahiyetinde bir kitap yazmasını ve halifenin isteğine boğun eğmesine bağlamıştır. Eliaçık’a göre bu nedenle pişmanlık duymuş ve Bağdat’ı terk ederek Şam’a göç etmiştir. Gönüllü olarak saltanata hizmet ettiğini düşünmüştür. Bilahare bu hizmetinden de pişman olmuş! Bu eser Abbâsî halifesi el-Müstazhir-Billâh'ın özel isteği üzerine kaleme alınmıştır. O dönem Selçuklu Devleti ve Abbâsîleri tehdit eden Bâtınîlik (Hasan Sabbah ve fırkası) hareketinin propaganda ve görüşlerini ilmî yönden çürütmek amacıyla kaleme alınmıştır. Kitabın orijinal adı Fedaih el Batiniyye'dir ve Batinilerin skandalları ve rezillikleri konu edilmektedir. Gazali el Munkiz gibi eserlerinde Bağdat'tan Şam'a gitme motivasyonunu yoruma ihtiyaç bırakmayacak şekilde izah etmiştir.

Samimi olmayan kokuşmuş ortamdan kaçmıştır. İçinin sesini dinlemeye gitmiştir. Şam ve Kudüs'te 11 yıl inzivaya çekilmiştir. Akif’in 11 yıl Kahire’de kalmasına bedel o da Şam’da 11 yıl kalmıştır. İkisi de gönüllü sürgündür. Merdan Yanardağ'ın yorumunun aksine bazı Sünni kalemler Gazali'nin cihat meselesini işlemekten kaçındığını yani siyasal İslamcılık yerine tabir caizse anti siyasal İslamcılık yaptığını ileri sürmüşler ve onu bu yönde takbih etmişlerdir. Gazali ve Geylani'nin kitaplarında cihad bahsi olmadığını, mücahede (nefisle cihad) bölümü olduğuna parmak basmışlardır. Gazali ve Geylani gibiler tezkiyeden yoksun cihadın bir takım çarpıklıklara ve rahnelere yol açacağını görmüşlerdir. Bu nedenle de cihadın manevi altyapısını hazırlamışlardır. Gazali Haçlılara karşı bir tedbir olarak cihad konusunu işlememesine rağmen tezat bir şekilde Macid Arsan Geylani, Salahaddin Eyyübi'nin Kudüs'ü, Gazali ve Geylani’nin manevi kanatları üzerinden fethettiğini yazmıştır. Dileyen konunun işlendiği Salahaddin Nesli Böyle Zuhur Etti, Kudüs Böyle Geri Alındı kitabına başvurabilirler. Cihad çocukça bir eylem ve heves değildir. Hele hele IŞID tarzı bir anlayış hiç değildir.

Bir başka nevzuhur Gazali hasmı da Mustafa İslamoğlu olarak tezahür etmektedir. Büyük kametleri indirerek yerine geçmek niyetinde olduğu seziliyor. Onların yerine kendisi geçmek istiyor. Eyne's sera mine'ssüreyya! Arz nere arş nere? Mahviyetkar bir Allah dostunu put şeklinde tasvir etmektedir. Ya da sevenlerinin onu bir put haline getirdiklerini tasavvur etmektedir. Aynaya baksa gerçeği görecektir.