İNTİZAMIN DELÂLETLERİ

Bismillahirrahmannirrahim

Ey her şeyi sonsuz hikmet ve tedbirle idare eden Müdebbir! Ey her işi yerli yerince yapan Hakîm! Ey her varlığa en mükemmel ölçüyü veren Mukaddir! Ey bütün mahlûkatı kusursuz bir düzen içinde yaratan Bârî! Ey her canlıya kendine mahsus sûret ve özellik veren Musavvir! Ey yarattıklarını muhafaza eden Hafîz!

Kalbimi ve aklımı, yeryüzünde sergilediğin muhteşem intizamı okuyacak bir basiretle nurlandır. Madenlerde Senin kudretini, bitkilerde Senin rahmetini,ağaçlarda Senin cömertliğini, hayvanlarda Senin hikmet ve tedbirini görebilmeyi bana nasip eyle. Beni, alışkanlık perdesi altında gizlenen nimetleri fark edemeyen gafillerden değil; her varlığı Senin Esmâ-i Hüsnâ'nın bir aynası olarak okuyabilen şuurlu kullarından eyle.

Ailemize, nesillerimize, ümmet-i Muhammed'e (ﷺ) ve bütün insanlığa emanet şuurunu ihsan eyle. Bizleri yeryüzünü imar eden, fakat onu bozgunculukla tahrip etmeyen kullarından eyle. İlimle uğraşanlara, tabiatın düzenini incelerken Senin Müdebbir, Hakîm ve Hafîz isimlerinin tecellilerini okuyacak hikmet ve feraset ver. Yeryüzündeki bütün canlılara merhametle yaklaşmayı, nimetlerini şükürle değerlendirmeyi ve emanetini adaletle korumayı bizlere nasip eyle.

Ey Rabbimiz! Yeryüzü nasıl madenleriyle, bitkileriyle, ağaçlarıyla ve hayvanlarıyla Seni hamd ederek tesbih ediyorsa; bizim de ömrümüz, amellerimiz ve hizmetlerimiz Senin rızana yönelen bir tesbih olsun. Bizleri, yeryüzündeki intizamı okuyarak Sana daha çok yaklaşan, emanetini koruyan, rahmetini yansıtan ve bütün varlığı Senin birliğinin açık delilleri olarak gören kullarından eyle. Âmin.

رَبِّ زِدْنِي عِلْمًا وَفَهْمًا وَحِكْمَةً، وَاجْعَلْ هٰذَا الْعِلْمَ نُورًا وَإِخْلَاصًا وَنَفْعًا.

"Rabbim! İlmimi, anlayışımı ve hikmetimi artır. Bu ilmi benim için bir nur, ihlâs vesilesi ve insanlığa faydalı bir hizmet eyle."

سُبْحَانَكَ لَا عِلْمَ لَنَٓا اِلَّا مَا عَلَّمْتَنَٓا اِنَّكَ اَنْتَ الْعَلٖيمُ الْحَكٖيمُ

"Seni her türlü noksandan tenzih ederiz. Senin bize öğrettiğinden başka bilgimiz yoktur. Muhakkak ki Sen, ilmi ve hikmeti herşeyi kuşatan Alîm-i Hakîmsin." Bakara Sûresi, 2:32.

DİPNOT: Şimdi 29. Lem'a - Sübhânallah Bahsi - Birinci Fasılın Üçüncü paragrafı İlk iki paragrafın tabiî neticesidir.

Semâ → Hikmet (Hakîm)

Atmosfer → Fayda/Rahmet (Rahmân)

Arz → İntizam (Müdebbir)

İlkinde akıl, ikincisinde kalp, üçüncüsünde ise göz ve müşahede birlikte çalışmaktadır.

وَتُسَبِّحُ بِحَمْدِكَ رَأْسُ الْأَرْضِ بِكَلِمَاتِ مَعَادِنِهَا وَنَبَاتَاتِهَا وَأَشْجَارِهَا وَحَيَوَانَاتِهَا بِدَلَالَاتِ انْتِظَامَاتِهَا

"Yeryüzü de madenlerinin, bitkilerinin, ağaçlarının ve hayvanlarının kelimeleriyle; onların kusursuz düzenlerinin (intizamlarının) delâletleriyle Sana hamd ederek tesbih eder."

رَأْسُ الْأَرْضِ

"Yeryüzünün yüzü." Bediüzzaman burada özellikle "arz" değil,"arzın yüzü" ifadesini kullanır. Çünkü görünen yüz,

Allah'ın isimlerinin en yoğun tecelli ettiği sayfadır. "Kelimeleriyle."Madenler, bitkiler, ormanlar, hayvanlar...Her biri Allah'ın yazdığı kitabın ayrı bir kelimesidir."İntizamlarının delâletleriyle."Burada önceki iki eksenden farklı olarak Remiz,İşaret değil, Delâlet gelmiştir. Delâlet, en açık gösterme demektir. Yeryüzündeki düzen, Allah'ın varlığına ve birliğine doğrudan delildir. Bu paragraf birçok ayetle irtibatlıdır. Bakara 164: Yeryüzündeki canlılar ve tabiat olayları akıl sahipleri için delillerdir.

Nahl 10-18: Bitkiler, meyveler, hayvanlar ve dağlar Allah'ın nimetleri olarak anlatılır.

Yâsîn 33-35: Ölü toprağın diriltilmesi ve ürün vermesi.

En'âm 99: Bitkilerin farklı şekillerde yaratılması.

Gâşiye 17-20: Deveye, göğe, dağlara ve yeryüzüne bakmaya davet.

Kur'ân, yeryüzünü sürekli okunacak bir ayetler mecmuası olarak sunar. Bu Münâcâtın sonunda kul şu hakikati kavrar:

"Tesadüf düzen kuramaz; sürekli işleyen bu intizam, sonsuz ilim, kudret ve tedbir sahibi olan Allah'ın rubûbiyetini gösterir." Böylece yeryüzüne bakmak, Allah'ın isimlerini okumaya dönüşür. Bu satırların hikmeti, insanı yeryüzündeki düzen üzerinden rubûbiyeti tanımaya ulaştırmaktır. Gökyüzü hayranlık uyandırır. Atmosfer rahmeti hissettirir. Yeryüzü ise, Allah'ın her an devam eden yönetimini gösterir. Bediüzzaman, insanın her gün üzerinde yürüdüğü toprağı yeniden fark etmesini ister. En büyük mucizeler çoğu zaman alışkanlık perdesi altında gizlenmiştir. İntizamı fark eden insan, nimeti de, hikmeti de, rahmeti de daha derinden kavrar. Bediüzzaman'ın "intizam delilleri" yaklaşımı, modern bilimde incelenen karmaşık sistemlerin yalnızca işleyişini değil, onların anlam boyutunu da düşünmeye davet eder. Bu, bilimsel veriyi aşmadan; o verilerin işaret ettiği düzen üzerinde tefekkür etmeyi öneren bir yaklaşımdır.

Hazırlayan: Nuran Şahin