"15'li Tefekkür Metodolojisi"

Bismillahirrahmannirrahim

Ey her şeyi hikmet ve düzen içinde yaratan Yâ Hakîm! Ey her şeye ölçü ve denge veren Yâ Adl! Ey eşi benzeri olmayan sanat sahibi Yâ Bedî'! Ey her varlığa kendine mahsus şekil ve renk veren Yâ Musavvir! Ey bütün güzelliklerin kaynağı Yâ Cemîl! Ey en ince lütufları ve gizli güzellikleri ihsan eden Yâ Latîf! Ey varlığı nurunla görünür kılan Yâ Nûr! Ey türlerin sonsuz çeşitliliğini yaratan Yâ Hâlık! Ey bütün bu güzelliklerle kullarına Kendini sevdiren Yâ Vedûd!

Ey Rabbimiz! Bizlere, her varlığın nizamında hikmetini, mizanında adaletini, tanziminde tedbirini, tezyininde cemâlini, sanatında Bedî' ismini, renklerinde Musavvir ismini, ziynetinde Keremini, nakışlarında ince hikmetini, zuhurunda Nûrunu, kokularında Latîf ismini, şekillerinde sanatını, çeşitliliğinde sonsuz kudretini ve yaratılışındaki hayret verici harikalarda Azametini okuyabilen basiret ihsan eyle.

Bizleri, eşyanın dış yüzünde kalmayıp, her bir varlığı Senin isimlerine açılan bir pencere olarak gören kullarından eyle. Kalplerimizi marifetle aydınlat; marifetimizi muhabbetle derinleştir; muhabbetimizi ihlâslı kulluğa dönüştür; kulluğumuzu da Senin rızan ve yakınlığınla kabul buyur.

Bu nazarı yalnız bize değil; ailemize, neslimize, ümmet-i Muhammed'e ve bütün insanlığa ihsan eyle. Kâinat kitabını okuyabilen, her yaprakta bir hikmet, her çiçekte bir rahmet, her meyvede bir ikram ve her mahlûkta Senin Esmâ-i Hüsnâ'nın tecellilerini görebilen bir idrak nasip eyle. Âmin.

رَبِّ زِدْنِي عِلْمًا وَفَهْمًا وَحِكْمَةً، وَاجْعَلْ هٰذَا الْعِلْمَ نُورًا وَإِخْلَاصًا وَنَفْعًا.

"Rabbim! İlmimi, anlayışımı ve hikmetimi artır. Bu ilmi benim için bir nur, ihlâs vesilesi ve insanlığa faydalı bir hizmet eyle."

سُبْحَانَكَ لَا عِلْمَ لَنَٓا اِلَّا مَا عَلَّمْتَنَٓا اِنَّكَ اَنْتَ الْعَلٖيمُ الْحَكٖيمُ

"Seni her türlü noksandan tenzih ederiz. Senin bize öğrettiğinden başka bilgimiz yoktur. Muhakkak ki Sen, ilmi ve hikmeti herşeyi kuşatan Alîm-i Hakîmsin." Bakara Sûresi, 2:32.

DİPNOT:

فِي نِظَامِهَا، وَفِي مِيزَانِهَا، وَفِي تَنْظِيمِهَا، وَفِي تَزْيِينِهَا، وَفِي صَنْعَتِهَا، وَفِي صِبْغَتِهَا، وَفِي زِينَتِهَا، وَفِي نُقُوشِهَا، وَفِي ظُهُورِهَا، وَفِي رَوَائِحِهَا، وَفِي أَلْوَانِهَا، وَفِي أَشْكَالِهَا، وَفِي اخْتِلَافِ لُحُونِهَا، وَفِي كَثْرَةِ أَنْوَاعِهَا، وَفِي عَجَائِبِ خَلْقَتِهَا.

Türkçe Meali

"Onların düzeninde, ölçüsünde, düzenlenişinde, süslenişinde, sanatında, nakış ve renk verilişinde, ziynetinde, ince nakışlarında, ortaya çıkışında, hoş kokularında, renklerinde, şekillerinde, farklı ahenk ve ifadelerinde, türlerinin çokluğunda ve yaratılışlarının hayret verici harikalarında Senin hamd ve tesbihini ilan ederler."

29. Lem'a'nın ilk faslındaki en kapsamlı Esmâ tefekkürüdür. Önceki cümlelerde yaprak, çiçek ve meyve ayrı ayrı okunurken; burada Bediüzzaman tek bir mahlûkun üzerinde on beş ayrı tefekkür penceresi açmaktadır. Bu cümlede geçen her kelime, Allah'ın fiillerinden bir fiili ve Esmâ-i Hüsnâ'dan bir ismi göstermektedir. Cümlede dikkat çeken husus, "وَفِي" edatının on beş defa tekrar edilmesidir.

Bu tekrar, Arap belâgatında te'kîd (vurgulama) içindir.

Her tekrar bize şunu söyler:

Her özellik başlı başına bağımsız bir tevhid delilidir.

Nizam başka bir delildir. Mizan başka. Ziynet başka. Renk başka. Koku başka. Hepsi ayrı ayrı Allah'ı tanıtır. Burada Bediüzzaman, basitten karmaşığa doğru ilerleyen bir tefekkür merdiveni kurmaktadır.

1. Nizam
2. Mizan
3. Tanzim
4. Tezyin
5. San'at
6. Sıbğa
7. Ziynet
8. Nakış
9. Zuhur
10. Koku
11. Renk
12. Şekil
13. Ahenk
14. Tür çeşitliliği
15. Hayret veren yaratılış

Bu sıralama rastgele değildir. İnsanın bütün duyu ve duyguları akıl, kalp, ruh ve latifelere hitap eder.Risale-i Nur'daki kâinatı okuma metodunun özeti niteliğindedir.

Kur'ân'ın yaratılış üzerinde tefekküre davet eden birçok ayetini birlikte hatırlatır:

"Rahmân'ın yaratışında hiçbir düzensizlik göremezsin." (Mülk, 3) "Göğü yükseltti ve mizanı koydu." (Rahmân, 7) "Allah'ın boyası... Allah'ın boyasından daha güzel kim vardır?" (Bakara, 138) "Yeryüzünde sizin için rengârenk yarattıkları..." (Nahl, 13)

"O'nun ayetlerinden biri de dillerinizin ve renklerinizin farklı olmasıdır." (Rûm, 22)

Bu cümlenin hikmeti, insanı tek yönlü bakıştan kurtarıp aynı varlığı birçok yönden okuyabilen bir nazar kazandırmaktır. Her özellik, tevhidin ayrı bir delili hâline gelir.

Gayesi, eşyanın sadece maddî yapısını değil; arkasındaki ilâhî isimleri, hikmeti ve maksadı okumaktır. Böylece insanın bakışı gözlemden tefekküre, tefekkürden marifete yükselir.

Geleceğin disiplinler arası çalışmaları; biyoloji, matematik, estetik, sanat tarihi, ekoloji ve bilgi teorisini birlikte değerlendirmektedir. Bu on beşli sistem, Risale-i Nur'un sunduğu bütüncül bakışla bu alanlar arasında köprü kurabilecek güçlü bir metodolojik çerçeve sunmaktadır. Aynı varlık, farklı ilim dallarınca incelenirken; iman nazarı onların hepsini Esmâ-i Hüsnâ'nın farklı tecellileri olarak birleştirir.

Hazırlayan: Nuran Şahin