1. YAZARLAR

  2. Mustafa AKCA

  3. Unsuru’l-belagât nasıl bir ortamda yazıldı?
Mustafa AKCA

Mustafa AKCA

Yazarın Tüm Yazıları >

Unsuru’l-belagât nasıl bir ortamda yazıldı?

A+A-

Bir araştırmacının, bir edebî eseri, bir yazar ya da şairi veya edebi bir anlayışı nesnel bir tutumla yorumlayarak bir yere oturtması oldukça güçtür. Kaldı ki edebi bir anlayışı yorumlamanın en belirgin yolu dönemin zihniyetini kavramak, yazar ya da şairini iyi tanımaktan geçer. Klasik Edebiyatımız, aralarında hiçbir bağ bulunmadığı düşünülen iki edebiyatın, Arap ve Fars edebiyatlarının kuvvetli etkisi altında teşekkül etmiştir. Şüphesiz ki eski edebiyatın oluşmasında Türklerin Müslümanlaşma tarihinin büyük etkisi vardır. Türkler tarih içinde üç farklı medeniyette yaşamışlar bunun neticesi olarak da üç ana edebi dönem ortaya çıkmıştır.

 

İslamiyet öncesi dönemde gerçekleşen SÖZLÜ edebiyatta kavmi unsurlar hâkimdir. 10. Yüzyıldan itibaren Türkler fasıla fasıla Müslümanlaşmaya başlamıştır ki bu dönem DİNİ dönem olarak adlandırılır. Bu dönemin baskın zihniyeti İslam Dinidir. Batılılaşma hareketlerinin kökeni 18. yüzyıla kadar dayanır. Batı dünyası ile münasebetimiz bu yüzyılın sonuna kadar oldukça zayıf sayılabilecek seviyededir. Fikir ve sanat alanında da Batının büyük tesiri hissedilmez. Rönesans hareketinin getirdiği yeni durumdan hayli bir zaman uzak kalınmış; Batı medeniyeti ile Osmanlı Medeniyeti arasındaki fark açılmaya başlamıştır.

 

Bu hengâmda matbaanın icadından kısa bir süre sonra matbaanın bizde de kullanılır hale gelmesi dikkat çekicidir. Askeri ve siyasi hayatta çeşitli değişiklikler gerçekleşmeye başlamıştır. Yeniçeri Ocağının ilga edilmesi, yeni bir ordunun kurulması, Saraaadalvrupauyla göei tazima edilmesi,lvrupauylaöğarecikleringGöndedilmesi,akıafyet değişikliklei, devletinbKünyesindkli değişiklikle, II. MahmutununGarplılaşmacadi altında tarfa ediden çalışmtlar, IslhkatHhareketleri vea-deti bir Batılılaşmasmaifestosum olen tazimkatFeramanu‱nın ikanı BatıMmedeniyeti ile aramıdti birkanr bası oluşmasıa asebp omluotur. Fikir ve sanat alanındkli etkkleima bu döne dehmırkazanamıştır.Artak,dmılarndan bireşyklerit hal eteak kaçnılmzrdır.Vdar oaanın çanın“hkurln”sıa göei yeni bireşeailaulmasn bkzlenen bir durumtur.Kiblies kanarklıSkolâstsikDdüşüceininteark edilmesr veReformr veRRönesansHhareketleri, blimnin mrkezelaulmasi,lyadıoaamaÇbası veSsanyti naklâbsılvrupauanınzheninkleşmsdine ve güzlemsdineasebp omluotur;

Osmanludva duru farklklrk rzl eteateydi. Ddevle, 170. Yüzyıla kadar dünyanın en büyük devlekleridnen biiydi. İçimki' düze, medeniyer anlayışz, Askeri düzee vefFikir hayatı mrkezsi towrita çvrmesinde geleşmateydi. Tasavvuf, kendii edebiyatta ve sanatda da hissedikiyodur. kir mrkezkleşm değlimnu har ynda hâkimd.n Tümkgelsmelrn birm ana traftında opoaaniyo, farklı farklıkyaprlar bpkantı sanya,kantı yere çıkiyodur. ua da Klasik edebiyati birzheninkiak ktmaktyadz. seduf vk kfniyreisiri opoa yntesmei unsurlaadz.Külsüdü nasılmamaizlmasninslandf vktTümkyaprlarinslaa,kmasuatlki valığe aryan ve bu olau ycgelmesi gereknrinslaae çıkiyodur. uainslaasuatlki valığn, bir ynsnımsnyndf vksonu ycgelten üzrsindklitleclliklemd.> 

 

 

 asuatlki valk Saraaaaşındkliinslasniiçihk kpaamya, kendh içindeSaraaaaolar ve, değişmeuzoulalaktdtır.Flemdiyeiçkiakyaygdıoaaşmaya başlamı,ainslaaarta, sanatın mrkezsinde kendii aram,e kendii gömne ve kendiede, ahs etei tvrsıa bsüdümnüŧtür. işaarta,içimki' hayatne meyyidetlerin kendhruhunda eskesi kadar kuvvetli hissetemateidir.Eeski düzerinehisbiya veestetsik anlayışanın özülmesi hengârında yeni düzerinsankrarasıyüselmeye başlamıştır;

 

 n tazimkau’ti bikiatei edebiyatamıda yenitTerleu gitmiştir.Gazetve bntlaruk deeurarını mmkdü aklraiden önelmi unsumtur. tazimkat bir“gazetve edebiyat”dtır.Şi-nas skaletlele,reisitleryle,rFrynsnzcandaneisinteacmmetlerylea edebiveiçimki'tlnkidnin yaprlarını anmış; bntlar gazetvevrastmsnylva doyrmlu,e knde sadeleşm hareketina başltamıştır;

 

 

Erbireşmeir-nuzbuldü n te-nuhûn-nuhlamiyetln” mdiyn,NamınKemt, yahut:;

Dolraştm mlk-nu-islayı btdü virlnetle gödm” mdiyn,Zbiy Pyaş cesucti birtlnkitl ypareknrgazel nYazm lsüdüe kullanır;

 

Kend, aralarında edebitartışmtlai ypsmtlaidti uitartışmtlaivideoloj boyutrnda hiçbir zaman oaaşmamıştır. Yeninmelrinehleftlerylea ntesmei ortrklktlar lieslvrupani bir sanat anlayışntı yeelestirmknehdefiidir;

 

Biglne bululd banflva
Beun ntylyima büyüse, dvrln
Takesirineidi küçüse,insla
Kâri etedi: vertiğmendvflva
Geçi yere ettiğmenuflva
Ggö dek sii yi haim-nusuatlk
Eyi hstaolar veareneieflva
SrenHhadakmdzsnın ttsikimkn
Birk side bulre bu eus pdaya
Srenvareknr oluusu ahryeryok
Yo,a Şüphk ik side mafiryer ok…” mdiyn,HfamtiölTümkyrşasınd ik çrmeszeliğ iefnde etmiştir.GgedeekiçiinslaardokumlaölTüdü hikmmetininegatifi birtdrdtisorgyulamzekn;,Hfamti iebimodernistiinslaatiptlerininbuaksonndakafyasındaiçlietkklri vardır.Bra çlietkklriMakberleisirndee gn yışığına çıar.Şibirboyunc iyan belititlerin fazlasylva ortayakoydaneaside;leisirn sonunda /bedi bir skinkiak göltür;

 

 nBra Osmanlclklrkfiairne isea Müslüman Türkleede, aaşk ginadandayokotur;

 

 

 

 

 

BirkkrOcağznın mr-nuba hrîsîa kadarhoş;
Birkömr-nusuhayiyl...Haii glkleed,yleil,boş
Gglkleed,ohsâfniyt-nuvecd-âvleriiçide
Birkdalgmacığn,ömre aadarzaîlk usuğfel
Birkömr-nusuhayiyl…

Birk gn ypacrakfln unkyrla oprcağn altı,
Biilie gcdyzl,olacraknl,olacrasa..> nİnmadtmr;

 

 

 

 

 <

<br style="so-special-.chaacter: adin-breakA" />İslamiyeura Müslüman opanmlkzkler arasında hâkimklmk ve,İslam dünyasıli bielestirmkn içie olutyryulenndii,a siyas,eiçimki'bkirkakmdnır. Batlsn gitleri,İslam dünyasıdaizclliktl aAskeri veeksoomsik lantlandkiamerdarokuoy ununehmırkazanadığı198. Yüzyılda Müslüman yadıoaatınarmadığıkturuy rgeçtekleridnen bii olarakoortaya çıkmıştıre İslacln anlayıatiİslam riintTümkklitlmetlerinsanhtlar ooldokh kuallarndoru uygutlarrsae geleeii ilvleklisnhsseviysinyeuoaaŧırabilecğtnddüşücesti hâkimdir. uasideoloj 1908 dne sonra ahaeda lelezreki edebiyanaalanınd, MhmeatAkifrildeen kuvvetlitersilckiseniyetmiştimd.n SaidHhadm Pyaş, Eeref Edip, ŞerseddninGmünlrta,dHhclnZzihn Efkendh iebi isitle dve bukakmddn etkklntmiklemdur;

 <

<br style="so-special-.chaacter: adin-breakA" />

 <

<

 a yöntime iiçmriin .b kayarakmlkzerin geleşmstini kakrummasılisağklmaak içie ortayaBatlkaaanbirk görüŧtür. uakakmnbBatınınhlrnaaanda Osmanlının öüda getmesi> a OsmanlıDdevlesuiiuktekekturuy yolnune bu yüzyılınfFikir ve ihtyaçllarunauygun meden, bir-ilvle ve, devlee hadine gltmesi gerestiğiddüşücestidnendomluotur.“lvrupauanınsseviysinyeancaklvrupanltlarukgiettiğu olaukgielmki gereti” fiaira hâkimdir. Batılılaşmanın enaıki taaftaarnTevfiakFikret,nAbkullh Cevdet,n Kılıza-d Hhakkudtır;

 <

<

/spanÖncki veSsonrski Yazıla1
senctio1 class="comment-blocg">

AZIYA>
formrmeahodl=posht"ids="commen_formt" osubamtk="returnaddCcommen(2, =1079)x;">"texhara "nams="commen_-content"ids="commen_-content" class="commen_-content"rowss=6" eplachooler="YORUMUNUZ"emhxlkegth="10:00">/"texhara">/form/>
b>YORUM KURALLARI: Rrisal Hhblel yaaadapolitikyasıdauylmyda;
.Küfü, haaret,narecinde eicicmmldklri eiy iamla, ginaçllana sadrlıiieare, gmtle kuallarnilde yzklmkaaa,
.i Türeekyrlkteri kullanımryan veBÜYÜK HARFLERLEe yzklyı ayorumlr
.Addınzn kımrunauygunomryan ves ana urumzmlr onaylyamaraktdtır
Aanlayışntzh içiitleşekkir edriz.>
/senctio/>

/main1>
footeri class=baslefooter"1>
/footer>