16 ile 20 Temmuz (2010) tarihleri arasında Lübnan’da idik. Burada bazı eski dostlarla hasret giderdiğimiz gibi yeni dostlar da edindik. Bunlardan birisi, gerçekten de tecrübelerin durulttuğu isimlerden birisi olan Maan Beşşur Bey idi. Kendisi uzun yıllar Baascılık yapmış ve Saddam ile arkadaş olmuş lakin daha sonra yolları öyle ayrılmış ki, bir iki defa suikast atlatarak adeta muhakkak bir ölümden dönmüş. Arapçılık akımının bütün olumsuzluklarını yaşamış. Lübnan gibi parçalanmış bir ülkede birliğin kıymetini öğrenmiş. Yani zaman kendisini olgunlaştırmış.  Bundan dolayı her fikrin ve akımın ayrıştırıcı yanını değil bütünleştirici yanını arıyor ve alıyordu. Halen, Dayanışma ve Buluşma için Uluslar arası Arap Merkezi’nin başkanlığını yürütüyor. Bir öğle vakti El Hamra Caddesi üzerindeki bürosuna uğradık ve bizi beşuş yüzüyle karşıladı ve akşam yemeğine davet etti. Lakin akşam yemeğinden önce bize sandaviç ısmarlamayı teklif etti. Lakin içine sinmemiş olacak ki evi aradı ve evden  7-9  kişiyi doyuracak yemeğin olup olmadığını sordu.  Biraz sonra hep birlikte evindeydik ve bize bir ziyafet hazırlatmıştı.  Sofra maklube ve benzeri yemeklerle döşenmişti. Gerçekten de karnımızı bir güzelce bir doyurduk. Ziyafet daha sonra meyve faslıyla birlikte devam etti.  Meğerse ev sahiplerimiz, hakkında ‘Gemide bir İsevi Müslüman’ olarak yazı yazdığım Kabbuchi’nin aile dostlarıymış.  Kabbuchi, Beyrut’a geldiğinde Maan Bey’in yakını Sami Farah’ın evinde kalırmış. İlginçtir, B’ir Seb’a hapishanesinde Kabbuchi  ile yan yana odalarda kalmıştık. Benimki 5209 onunki ise 5208 odalar idi. Ardından Halep’e gittiğimde Kabbuchi’nin bu şehirden olduğunu öğrendik. Halep onun gibi mahviyet timsali bir ruhani ile iftihar ediyordu.  

*

Maan Beşşur Bey anında Kabbuchi’yi telefonla aradı ve önce Ahmet Varol konuştu ve ardından da ben konuştum. Ve kendisine yan yana hücrelerde kaldığımızı hatırlattım. Nezaket sahibi bir ruhani idi. Gerçekten de üzerinde mesihi ahlakı taşıyordu. Telefondan sonra dostu Sami Farah Bey, Kabbuchi’nin kültürel olarak Müslüman olduğunu söyledi. ‘Kültürel Müslümanlık’ aslında daha önceki yazılarımda temas ettiğim bir husus.  Eskiden Daru’l İslam yani İslam yurdunda yaşayan Hıristiyan ve Yahudiler bir anlamda kültürel olarak Müslümanlığı temsil ediyorlardı. Lakin Batı’da mayalanan aydınlanmanın İslam dünyasına batılılaşma olarak uzaması ve yansıması hepimizi kültürel anlamda batılılaştırdı. Bununla birlikte, Karadavi’nin temas ettiği gibi Mekrem Abid gibi Faris Huri gibi birçok Hıristiyan lider kültürel anlamda Müslüman sayılırlardı. Yani İslam kültürüyle işba etmişler ve dini açıdan Hıristiyan olsalar da yerleşik İslam kültürüne adapte olmuşlardı. Yahudilerin Mısır’da Mısır kültürel havzasına intibak etmeleri gibi.  Bugün batılılaşma yüzünden bırakın Hıristiyan ve Yahudilerin Müslüman kültürünü yaşamalarına, hakiki Müslüman çocukları bile İslam kültürüne yabancı ve uzaklar.  Yani asılları Müslüman olan kimseler bile İslam kültürüne yabancılaşmışlar. İslam kültürünü temsil etmiyorlar. Gündelik hayatta lakayt veya gayri Müslimler gibi yaşıyorlar.

*

Gayri Müslimlerin İslam kültürüyle iç içe olmalarının yansımalarından birisi de şarklı Hıristiyan ve Yahudilerin namus hassasiyetinde Müslümanlara benzemeleridir. Lakin Batı kültürü ilk önce Şarklı Hıristiyanlar temas etmişlerdir. Bu kültürün onlar arasında yayılmasından dolayı tabii ki İslam kültürüne ilk veda edenler yine bu topluluklar olmuştur.  Şarklı Hıristiyanlar, Batı Hıristiyan olduğundan dolayı esasında Hıristiyanlığa tezat olmasına rağmen Batı kültürünün içlerine sızmasına mukavemet edememişlerdir.  Bu kültür, dost suretiyle geldiğinden ona karşı uyanık olamamışlardır. Sami Farah ve Maan Beşşur Beylere, Kabbuchi’nin kültürel açıdan bir Müslüman olduğunu söylemelerinden sonra Bediüzzaman’ın İsevi Müslüman kavramını anlattım.

Bu önemli bir kavram. Lakin bu kavram bir konjonktürün ve sürecin ifadesidir. Kesinlikle yeni bir doktrin veya kelam meselesi değildir. Ya da yeni bir dini grubu temsil etmemektedir.  Vakit yazarlarından bir arkadaşa aktardığım gibi, bir dönemi ve bir süreci anlatan bir ifadedir.  Muhammed Said Ramazan el Buti,  Selefilik adında ideolojik ve hatta mezhebi bir fırka türetmek isteyenlere cevaben yazmış olduğu es Selefiyye kitabında mühim bir tanım vardır. İşte İsevi Müslüman kavramını da bu tanım çerçevesinde ve zaviyeden izah edebiliriz. Selefilik bir mezhep veya mezhebi görüş olmayıp sahabe, tabiin ve tebei tabiin kuşaklarını ve dönemlerini ifade eden ve üç asrı kapsayan mübarek bir devrenin adıdır. 
Selef veya selefilik ortak bir mezhep değildir. Selef arasında onlarca farklı anlayış vardır. Kelam kitaplarımız da sadece tevilci müteehhirinden ayırmak için daha ziyade tefviz mesleğini benimseyenlere selef adı verilmiştir. Bu bağlamda, ‘selef eslem ve halef a’lem’ denilmiştir. Dolayısıyla sadece tevil noktasında selefe ortak bir atıf yapılmıştır. Onun dışında ortak bir doktrinel atıf yoktur.  Burada da ‘Müslüman İseviler’ tabiri ahirzamanda bir hazırlık devresini ve bir geçiş devresini akla getirmektedir. Kur’an’da ifade edildiği gibi Hazreti İsa’nın nüzülü sırasında Hıristiyanlar İslamiyete geçeceklerdir. İşte Müslüman İseviler buna namzet toplulukları akla getirmekte ve ifade etmektedir. Dolayısıyla, bir doktrinin veya mezhebin veya meşrebin adı değil bir konjonktürün ve devrenin ve sürecin adıdır. Bu anlamda kültürel Müslümanlıktan da farklıdır ve gerçek manada Hıristiyan akaidini İslam akaidine uydurma devresidir.   Elbette Hazreti İsa’nın nüzülü yaklaştıkça ve tahakkuk ettikçe bu dalganın ve akımın gücü de kitleselleşecektir. Hazreti İsa’nın nüzülü öncesi Hıristiyanların İslamiyete ısınmaları ve sonrasında iltihak etmeleriyle alakalı bir sürecin adıdır. Lübnan’da da bu sürecin ayak seslerini duyduk.